Inkulumo lomumo

Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Siyaqhubeka ngesifundo sethu sangeviki ephelileyo. Ngithemba sanelisa sonke ukubala ingxoxo eyayikhona phakathi kukaMaDube loMaNcube bexoxa ngokufa. Kambe sanelisa yini bafundi ukudobha amagama athile kungxoxo akhomba ukufa? Yiwaphi lawo magama?

Amagama ayesengxoxweni esasiwakhangelele yila alandelayo:

(a) uswele
(b) sekusele udokoza
(c) ukufihla
(d) basilondoloze
(e) isililo

Atshoni kanti amagama la bafundi? Asetshenziswa nxa kutheni? Asibaleni ngaphansi:

USWELE

Leli libala elisetshenziswa nxa kukhulunywa ngomama ozele ingane ithule kumbe sithi efileyo. Nxa sekuxoxwa ngalowo mama ke akuthiwa bhadla ukuthi ingane izelwe ifile. Kuyagcwigcwizwa kuthiwe “uswele”. Ngokunjalo – ukuswela kuchaza ukuthi inina alisayitholanga ingane ngemva kokukhulelwa izinyanga ezithile.

SEKUSELE UDOKOZA

Lapha kuyabe kukhulunywa ngomuntu osegula kakhulu. Uyabe eselengelwa yikufa. Umuntu lo abadala bayabe sebembona ukuthi angafa noma yinini uzwe sebesithi “ Hayi uSekaZibani, sekusele udokoza”!

UKUFIHLA

Libala elisetshenziswa kuhlonitshwa ukufa njalo. Litsho ukungcwatshwa komuntu. Kwandile ukuthi uzwe abadala besithi, “ufihlwa nini umufi?” Bayabe bebuza phela ukuthi ungcwatshwa nini.

UKULONDOLOZA

Leli ibala lalo lihambelana lelingaphezulu. Lisetshenziswa nxa kukhulunywa ngokungcwaba umuntu. Abadala bathi yikumlondoloza. Bagcwigcwiza sona isenzo sokungcwaba ngoba ukufa kuhlonitshwa.

ISILILO

Yikukhala kukhalelwa lowo osedlule emhlabeni. Abanye bayakhala bazibhuqe phansi abanye njalo bathwale imikhono ekhanda, yisilio phela leso, inhliziyo ziyabe zidabukile zisopha igazi. Siyatsho njalo ukuthi abantu basesililweni nxa bebuthene ngenxa yokufa.

Okwaleli iviki kwanele bafundi. Ngithemba likholisile njalo lifundile kakhulu. Asisebenziseni kuhle amagama athile ngesikhathi esifaneleyo.

Related Posts

I-ZACC ihlola amacala obugwelegwele angu-517, kubotshwe abangu-90

Nkosilathi Sibanda IKHOMISHINI yeZimbabwe Anti-Corruption Commission (ZACC) yamukele imbiko engu-517 yobugwelegwele elizweni lonke phakathi kukaZibandlela kusiya kuNcwabakazi lonyaka, njalo isabelo seHarare yiso esilamacala amanengi. Kusitatimende esikhitshwe nguMgcinisihlalo we-ZACC uMnumzana Michael…

Ukunonisa inkomo zenyama zingakathengiswa

YiNtatheli kaMthunywa NGENXA yokuba umkambo wenyama umkhulu kuleli kuqakathekile ukuthi abalimi abakubhizimusi yokufuya lokuthengisa inkomo zenyama babe lolwazi lokunonisa inkomo zabo ukuze benelise ukubona ukuba labo abafuna inyama bayayithola. Ekhuluma…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×