Online Reporter
Kuviki edlulileyo sitshengise ukwakhiwa kwezibanjalo ngesabizwana sokukhomba kuzo zonke izigaba. Sithe abafundi beqedisise izibanjalo lezi kusiya kusigaba 15.
Lamhlanje siqala ngalokhu esikuphawulayo kulezi zigaba. Isibanjalo esivumayo sakhiwa ngokuqalisa ngo-yi- esabizwaneni. Esigabeni 1 silakho njalo ukuqalisa ngo-ngu- esabizwaneni. Isibanjalo sokulandula sakhiwa ngokuqalisa ngesakhi sokulandula akusi- kube sekujobelelwa lesosabizwana.
Qaphela ukuthi bakhona abakha isibanjalo esilandulayo ngokusebenzisa isakhi akusi lengxenye yokuqala yesabizwana soqobo anduba bajobelele isabizwanaa sokukhomba. Izibonelo ngaphansi kwesabizwana sokukhomba lesivumayo kanye lesilandulayo: lo, isibanjalo esivumayo ngulo. Esilandulayo ngu akusiye lo.
Lezo esivumayo nguyilezo. Esilandulayo ngu- akusizo lezo. Lokhuya esivumayo ngu-yilokhuya. Esilandulayo ngu-akusikho lokhuya.
Ukwakhiwa kwesibanjalo ngesabizwana senani. Zimbili indlela zokwakha isibanjalo kusetshenziswa isabizwana senani. Isibanjalo esakhiwe ngesabizwana soqobo singasetshenziswa lesabizwana senani ngaphansi kokuvuma lokulandula. Izibonelo:
Yimi ngedwa ukuvuma. Ukulandula akusimi ngedwa. Yithi sodwa –akusithi sodwa. Nguwe wedwa –akusuwe weda.
Yini lodwa –akusini lodwa. Nguye yedwa –akusuye yedwa. Yizo zonke –akusizo zonke. Yibo bobabili –akusibo bobabili.
Sizaqala kusibanga esilandelayo.
Sidumisile Mabena