Kalanga: Zwiyapo kene?

Wiseman Sibanda, [email protected]
Nhu wakabumbiwa ekabva epiwa luzibo gupehhugwi kwazo. Wakawana luzibo gwengina kusi kwemavu, gwewuluka mumhepo enda yeno kwemakole. Because kakale nhu neluzibo gugwe unokhona bumba buta gungakolomola hango. Koga kene kwakajalo lebeswa liyapo ndelekuti luzibo gwenhu kuna kwagunopelela. Kokoti bamwe bekakon’wa wana busupi gwekuti tjinhu tjakati tjiyapo bekolamba beti atjipo.

Kukanjinji uwha banhu bakabhata khani benyanyayidzana nekuti Ndzimu uyapo kene aapo. KunabeSayensi banolamba kuti Mwali uyapo ngobe beti akuna busupi gunobhatika gunolakidza buyapo gugwe. Ibo banokumbula kuti ape mitjina yabo isingake ikapopola ikabalakidza kudzimu kene iye Mwali nekukwe kobva kuti aatapo. Nedzimwe zila banoti gwabo luzibo ndigo gwebupelo, tjabasingazibe atjipo.

Nekunondilana nendebo ipehhugwi, kunakhani yekuti zwituhwane zwiyapo kene. Kunanhu kene mhuka inoyi tuhwane. Akutozibgwa kuti imhuka inotjila kwelebeswa kene inondilana zwayo nemadlabanhu atakakula tiwha mungano dzabokuku. Koga-ke whalo njinji dzenjudzi dzakasiyana dzoleba nekwayo yeyi mhuka.

Ngano dzebanhu beYuropu, Ezhiya neAfrika dzoleba nekwazo zwituhwane. Pamwe swiyo imhuka iyapo kwelebeswa.

Nkwali weYuropu unoyi MacDonald (1872), unoti zwituhwane imhuka dzakatongobe dzilibanhu. Unondila mbeli eti mhuka dzedzi dzakahanduka mutjimo tjenhu dzikayipa kumeho nemoyo.

Nengano dzebanhu batema dzoti tuhwane unhu wakabulayiwa ekakomusiwa. Nebunji banhu benjudzi dzakasiyana banobvumilana kuti tuhwane tjifutshwanana, tjinazebe whuluwhulu kakale atjitobon’wa.

Ape kuzuwiwa nekwemipanga nemilenje yebatema, buloyi guyapo. Baloyi ndibo banoyi banamasimba epfuwa zwituhwane.

Nloyi unhu unozibgwa senhu unameya yakayipa nemasimba anohlisa. Unongina mun’umba yakakhiyiwa, unoloba kumbu tjikahhulika kakale unowuluka mumhepo neluselo.

Koyi ape adazwe unotana banhu, koga nhu unobe akatan’wa unobe esingawhe kakale asingabone.

Zwituhwane zohingisiwa nebaloyi thama mihingo yakayipa. Kukayi tuhwane tjinameya yakayipa, nebaloyi koyi banameya mbi. Ngono hingidzana kwebabili koku kohhisa paladza nelufu koga.

Akuna tjakanaka tjingabhuda munloyi netuhwane tjitje. Zwituhwane nebeni bazo zobulaya banhu, zwibva zwidla nyama yabo. Kukayi tjikaloba nhu unobhuda mafulo munlomo ekahangana nen’holo.

Ekahaya n’anga inowumpfungayidza nemiti yakasima unolipfula gabha.
Baloyi koyi banohingisa zwituhwane wana fumwa. Towha kuyi zobebetela zwipfuwo zwinonga n’ombe nembudzi dzikawanda kunotjenamisa.

Nekuminda koyi beni bazo banozwiloba zwidlo bekadza bekagala pehhugwi kwazo. Koyi nhu kene enaminda nhukununu unovuna ekahhadza matula. Nekene vula isana zwakanaka, minda yenhu unatuhwane ayitowoma, zwidlo zwizwe zokula kwakajalo zwikazwala kunohlisa.

Khani yekuti zwituhwane zwiyapo kene azwipo ayitopela. Bamwe ndebanoti azwipo, bamwe beti zwiyapo. Koga kukanjinji tiwha kuyi Nokhwe wakatjipfuwa. Tosowha kakale kuyi kaNokhwe kwakadusiwa zwituhwane nebaphorofiti kene nen’anga.
Koyi nhu unopiwa tuhwane tjilindzila tjikohanduka.

Bamwe banoti tuhwane unhu wakabulayiwa ekomusiwa nebaloyi. Kunanhu waka eyiTjitokisi kunoyi wake adusiwa mudula nemphorofiti Maphepha ehaka tiwa tuhwane.
Mumwedzi wakapela tokumbula kuyi kunatuhwane tjinodziyidza mukwele tjakaNdolwane. Banozwileba bekati tjatjikhwiba zodliwa zwebadiyi bebana munatjetjo kwele.

Ngono bamwe bekati tjatjilima zwatjo muminda dzebakadzimayi bawhoyo ntunhu. Kubva kuti tjilume. Kobva kukatjenamisa kuti kati nhu luzibo gwakayipa gwakajali gwebumba mhuka yakajali wakaguwanayi.

Wale katshene gogu luzibo gwethama botuhwane newuluka mumhepo neluselo gungapinikigwa mukuthama zwakanaka, ludzi gwebatema gobe gulikule nendilambeli. Kumbula koga toseni tiwuluka zwedu masikati tisalipa mari yetana nywana dzetshipi.
Uwha kuyi nhu unomilidza vula ikaloba nhu. Wale luzibo gogu ape gungahingisiwa nisa vula mugole linavula homanana tingaguta nezwipfuwo zwedu zwikasafa nehaya mafulo nevula.

Khani yebuyapo kene sabepo kwezwituhwane ayitofa yapela. Kuhhe pamwe engabepo wakazwipfuwa engabhuda mulenje ekazwilakidza banhu. Ngono ingati bose banazo banohaka fa bakabgwata nazo.

Related Posts

Stepgrandfather jailed 15 years for raping teen

Sukulwenkosi Dube-Matutu and Getrude Manyande Zimpapers Writers A 62-YEAR-OLD Gwanda man has been sentenced to 15 years in prison for raping his 16-year-old step-granddaughter after she rejected his advances. The…

Heritage-based education producing job creators – Shava

Tongai Mashonga [email protected] THE Heritage-Based Education 5.0 model is producing graduates equipped not only to seek employment but also to create jobs, develop innovative products and provide solutions to national…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *