UMTHUNYWA

Kusani Lokhu? . . . Banatha, babheme libalele oGrade 7

YiNtatheli kaMthunywa

KAMBE bazali, liyababona yini abantwana benu?

Kulandela ukuqeda imihloliso ngeviki edluleyo, kulabanye abafundi abangoGrade 7 asebekhethe ukuba zindlamanzi, kukanti abanye ngasebebhema igwayi lezinye izidakamizwa.

Lokhu kuvezwe ngamapholisa koBulawayo, abike ukuba abambe abafundi abangoGrade 7 endaweni zokuzilibazisa ezitshiyeneyo edolobheni, ngemva kokubathola benatha utshwala njalo bebhema legwayi emini libalele ngeviki ephelileyo, okwenza kube lokukhathazeka ngokunatha utshwala kwabantwana ngesikhathi sekhefu.

Abantwana laba, abaleminyaka yokuzalwa ephakathi kwe-12 le13, babikwa ukuthi babehlele imicimbi ebizwa ngokuthi ngama-pens down parties ukuze bajabulele ukuqeda kwabo imihloliso kaGrade 7.

Udaba lolu selubangele imibuzo ngokuthi abantwana abancinyane laba, bathola ngaphi imali yokuthenga utshwala, njalo abazali bayazi yini okwenzakala ngabantwababo.

NgoLwesihlanu langoMgqibelo, amapholisa koBulawayo abe lomsebenzi omkhulu ngemva kokwamukela imibiko evela kuzulu eveza ukukhathazeka ngabafundi ababonakala endaweni zokuzilibazisa edolobheni benatha utshwala njalo bebhema legwayi

Isikhulumi samapholisa koBulawayo, u-Inspector Nomalanga Msebele, uveze ukukhathazeka ngalumkhuba kuvidiyo esabalale kunkundla zokuxhumana, esola indlela abantu abadala ababonakala bengakunanzi ngayo ukuziphatha kwabantwana.

“Okusikhathazayo yikuthi abantwana laba babanjwe ngamapholisa benatha utshwala bephakathi kwabantu asebekhulile abangaba ngabazali babo.

“Thina njengezakhamizi zakoBulawayo, sifundisani abantwana nxa abafundi abangoGrade 7 benatha utshwala bebhema legwayi phambi kwabantu abadala, kodwa thina singakuboni kuyinto embi lokho?” kubuza u-Insp Msebele.

Ukhulume kanje phambi kwezinkulungwane zabalandeli bebhola akade bebuthene enkundleni yeBarbourfields ngeSonto ukuzogubha iminyaka engu-100 iqembu leHighlanders lasungulwa.

“Njengobaba, umama, udadewethu, umfowethu, umalume kumbe ubabakazi, ungavumela njani abantwana benatha utshwala bebhema legwayi ukhona, endaweni yomphakathi elungiselwe abantu abadala?

“Amapholisa athole umbiko ovela kuzulu okhathazayo, saphangisa sathatha amanyathelo okubamba abantwana laba sabasusa ezindaweni ezehlukeneyo ababenatha kuzo utshwala,” kutsho u-Insp Msebele.

Ukhuthaze abazali labanakekela abantwana ukuthi bangagcini ngokubathengela indingeko zabo, kodwa baqaphele lalapho abaya khona labantu abachitha labo isikhathi.

Uthe amapholisa azalandela izindawo ezithengisa utshwala ebantwaneni abancane, njalo awasoze avumele ukuthi ama-pens down parties abe yisizatho sokwephula umthetho.

“Amapholisa akhuthaza abazali labanakekela abantwana ukuthi bayekele ukuthuma abantwana ukuyabathengela utshwala. Umzali kumele ayethenga utshwala ngokwakhe, hatshi ukuthumela abantwana ezindaweni ezingabakhuthaza ukuthi baziphathe kubi,” kutsho u-Insp Msebele.

Abafundi abedlula 400 000 baqede ukubhala imihloliso kaGrade 7 yeZimbabwe School Examinations Council (Zimsec) ka-2026 ngoLwesibili ngeviki ephelileyo.

Kusenjalo, ezinye izakhamizi ziveze ukukhathazeka ngendlela amapholisa aphatha ngayo abantu ababika ngokuthengiswa kwezidakamizwa emphakathini.

Esinye isakhamuzi sithe abanye abantu bayesaba ukubikela amapholisa ngenxa yokuthi abasolwa bacina betshelwa ukuthi ngubani obanike ulwazi.

“Uhlupho yikuthi amanye amapholisa, hatshi wonke, athi angamukela imbiko ngalabo abathengisa izidakamizwa bathi nxa sebesiyababopha bachaze obancwebe indlebe.

“Lokhu kucina kusenza ukuthi sesabe ukubabikela nxa sibona izinto ezinje zisenzakala phakathi kwethu loba sizichothoza,” kutsho isakhamuzi leso.

Indaba le isiphinde yaphakamisa umbuzo wokuthi umphakathi ungabavikela njani abantwana ekuthini baqalise imikhuba engabeka impilo yabo lekusasa labo engozini besesebancane.