Online Reporter
Charles Dube
Singakangeni kulesi sihloko sizatshengisa ukusetshenziswa kuka -ko- lamabizo akhomba umuzi womuntu. Sihlela lokhu ngaphansi kwezihloko ezimbili ibizo lesandiso sendawo.
Ibizo –uNdebele, isandiso sendawo –koNdebele; uSibanda –koSibanda; uKhumalo –koKhumalo, uMgezelwa –koMgezelwa, uDube –koDube.
Unkamisa wokuqala wesibongo loba webizo uthathelwa isikhundla yisakhi ko-.
Ukwakhiwa kwezandiso ezabizwaneni.
Esabizwaneni soqobo
Sihle lokhu ngaphansi kwezihloko izigaba, isabizwana lesandiso.
Isigaba Okhulumayo Isabizwana mina, isandiso kimi. Isabizwana thina, isandiso kithi. Isigaba Okhuluma laye: wena, isandiso kuwe. Lina –kini.
Isigaba Okukhulunywa ngaye: Kusukela kuSigaba 1 kusiya ku 15.
Isigaba 1 yena –kuye; Isigaba 1a yena –kuye, 2 bona –kubo; Isigaba 2a wona –kuyo; Isigaba 3 wona – kuwo; Isigaba 4 yona – kuyo; Isigaba 5 lona –kulo; Isigaba 6 wona – kuso; 7sona – kuso; 8 zona – kuzo; Isigaba 9 yona –kuyo; Isigaba 10 zona – kuzo; Isigaba 11 lona –kulo; Isigaba 14 bona – kubo; Isigaba 15 khona – kukho.
Nanku esikuphawula lapha: Kokhulumayo ubunye lobunengi siqalisa ngo-ki- sisuse isijobelelo –na. Kokukhulunywa laye siyasuswa isijobelelo –na siqalise ngo-ku- ubunye lango –ku -ubunengi.
Kuzo zonke izigaba uyasuswa u-na wesabizwana kuqaliswe ngo-ku-. Masikutsho lapha ukuthi bakhona abanye abathi bekhuluma basebenzise u-ki- endaweni ka ku- kanje: kibo, kilo, kizo, kiwo, njalonjalo.
