Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kahle emihlolisweni yokuphela komnyaka le esiqalile. Kuhle sinanzelele bafundi ukuthi kwesinye isikhathi ulwazi ungabe ulalo kodwa wehluleke nje ukubeka kuhle imicijo yakho. Kuleli iviki akesikhangele izindlela zokuphendula imibuzo yogwalo.
Ukulandisa izehlakalo zogwalo akupasisi bafundi kodwa okupasisayo yikusebenzisa ulwazi logwalo olalo uphendule ngalo umbuzo. Okokuqala okumele sikunanzelele yikuthi indima lendima kumibuzo yogwalo kumele ube ngumcijo owethuliweyo, wachazwa waphinda wagoqwa kuhle sekuphethwa. Kulabanye abathanda ukuchaza kuqala umbuzo oyiwo ochazwayo uze uyebonakala ekucineni.
Ake sikhangele umbuzo othi, uDumazile wabadumaza abazali bakhe njengebizo lakhe. Uyavumelana lalo umbono na? Chaza. Okokuqala okukhangelelwe ukuthi ukwenze yikukhetha uhlangothi olulodwa lombuzo.
Sungathi ye ngiyavumelana lombono kumbe uthi hatshi angivumelani lombono lo. Uqeda lapho usungahlela ke imicijo ehambelana lohlangothi oluthetheyo.
Asithi uvumelana lakho ungatsho ukuthi ukuzithwala kukaDumazile, ukungena ngakibo ebusuku, ukungahloniphi uyise. Kukhangelelwe ke ukuthi kumzila wakuqala wendima uthi wena, ngivumelana lombono othi uDumazile wabadumaza abazali bakhe njengebizo lakhe ngoba wazithwala esikolo. UDumazile ubonakala esezithwele yena esafunda. Kubabuhlungu kunina okwenza azame ukusikhupha. Isenzo sikanina lesi siveza ukuhlukumezeka kukanina kaDumazile ngoba ekade ezigqaja ngomntanakhe kwabanye omama engazi ukuthi okukhulu akulamkhosi.
Kwesinye isikhathi umbuzo ungabuya udinga ukuba uqathanise abalingiswa abathile. Nxa uqathanisa kufanele ukhangele amacele womabili ngokufanayo. Asithi kuthiwe qathanisa isikolo sikaBabazile lomkakhe uZilingo. Nxa uqathanisa, uqala ukhangele okufananayo ngabalingiswa nxa kukhona ulandise ngakho kabanzi.
Asithi uBabazile loMahawula bebelomusa bobabili qala ulandise ngomusa wabo unike isibonelo ube usudobha ke okungafananiyo ngabo. Sungalandisa ngokuthi uBabazile wayelolunya. Nika isibonelo ezivela egwalweni ezikhomba ulunya lwakhe. Konke lokhu akube yindima eyodwa eyelulwe kuhle.
Kundima elandelayo dinga isikolo sikaZilingo esiphikisana lesikaBabazile akhulume ngaso ngaphezulu. Usungatsho ukuthi uZilingo wayehlukene loBabazile ngoba yena wayelenhliziyo enhle. Landisa ngezehlakalo ezikhomba ukuba ngeqiniso uZilingo wayelenhliziyo enhle. Ngalokho ke uzabe uhamba udobha izikolo ezingahambelaniyo kubalingiswa bobabili ulandise ngazo.
Umbuzo ungabuya usithi, xoxa ngobuthakathi bukaZandile kugwalo uMkhosi wenhliziyo. Lapha kudingakala ukuba uveze zonke izehlakalo eziveza ubuthakathi bukaZandile ulandise ngazo sibili kuvele ubuthakathi bakhe bungacatshangelwa. Lapha futhi kuyadingeka ukuba ufake eyakho imibono ngendlela obona ngayo lobo buthakathi ukuze impendulo yakho ivele kahle. Sikhumbule njalo ukuthi konke lokhu kumele kwehlukaniswe ngezindima. Umcijo owodwa awube kundima eyodwa welulwe kahle.
Sikhumbule ukuthi endimeni umcijo yiwo obalayo besekubuya isibonelo. Hatshi ukuqala ulandise umcijo ube usuvela ekucineni akuvumi. Okunye njalo asinanzeleleni ukuthi kudingakala ukuba ube lemicijo sibili edlula itshumi lanhlanu ukuze uthole imiklomelo ekhangelelweyo. Siyakhuthazwa ukuba singabi ngamavila ukuze siphumelele.
Abanye abafundi bayaxubanisa imibono endimeni eyodwa. Lokhu kusuka kube yimboza ngoba ngeke uyithole imiklomelo ekhangelelweyo. Okunye njalo umbuzo wogwalo udinga ukuba siwubale siwuzwisise siphuma lamabala amqoka kulowo mbuzo. Lawo mabala yiwo azasiqondisa ekuthini umbuzo uvele ufunani. Nxa kuvuma wadwebele lawo mabala uzindle ngawo ungaka qali ukuphendula umbuzo.
Kuhle ke bafundi ukuthi sinanzelele indlela esibamba ngayo imibuzo yethu yezingwalo ukuze liphendule kuhle. Sizaqhubeka njalo ngeviki ezayo ukuze siphendule kuhle imibuzo yethu. Asihlanganeni ngeviki ezayo.
