INJOBO ITHUNGELWA EBANDLA: Olubambayo ngoluzulayo

Pathisa Nyathi

OLUBAMBAYO ngoluzulayo. Kodwa phela luyabe luzulela ezindaweni olwazi ukuthi kungaba lokubambekayo.

Ngeviki edluleyo nganxuswa eKadoma ukuthi siyedikida indaba ephathelene lokukhethwa kwenduna. Kulezi insuku sekukhona uthuthuva oludalwa yikungavumelani kwezimuli nxa sekuthiwa sekudingwa ozalandela induna esibhubhile. Lokhu kukhona emihlotsheni eminengi yakwelakithi. Sisanda ukutshelwa ngombango obukhona eChiyadzwa eManicaland.

Lakwelakithi usukhona umbango. Sibala kumaphephandaba ukuthi emangweni weFolosi sekuqhamuke umbango ebuduneni bakoMvuthu Mlotshwa. Lobu yibuduna beNtembeni yona ebinatha uKhoce iphethwe ngumfokaNjotsho uXukuthwayo owayeyimbongi edumileyo. Kusuka nje kukhanye obala ukuthi isiko lokukhetha induna kalisaziwa kube kanti umthetho uthi kulandelwa isiko. Lamhla isiko liguquka kwezinye izindawo lingaze laguquka kwezinye.

Izisebenzi zikaHulumende ezikhangelene loGatsha lwezinduna zenza umhlangano wokuthi kezizwisise ukuthi kanti umbango usudalwa yini lokuthi ungaqedwa njani. Sabizwa-ke thina abanye esingathi silolwazanyana ukuthi sizekhanyisela lezi izisebenzi. EsiShoneni kwakubizwe uS Chakaipa loPhurofesa C Mararike. Mina ngangibizwe ukuthi ngikhanyise udaba lokukhethwa kwenduna eSiNdebeleni. Phela imihlobo leyo laleyo ilezindlela zokukhetha induna. Kulokutshiyana okuthile. Thina ngapha ngemhlubulweni wakithi nxa induna isibhubhile ilandelwa ngumntanayo ongumfana ofaneleyo. Phela akusibo bonke abangathatha nxa uyise esetshonile. Kuya ngokuthi umfana uzalwa ngubani. Lapha sitsho izolo izwe lisakhile. Lamhla asisakwazi ukuthi silandela siko bani ngoba labesifazana sebesiba zinduna.

Hatshi lamhla kasikhulumi ngempikisano kodwa sikhuluma ngengakubonayo kuviki elidluleyo. Hatshi-ke eKadoma safunda okunengi lanxa nje singasakuqedanga konke. Kwakukhona osikomtshi abakhulu abamaphurovensi athoba minwembili.Kwakukhona abanye abakaHulumende abasebenzela eHarare. Saqeda izinsuku ezimbili siseKadoma sixoxa ngalo udaba lokulandelana kwezinduna embusweni. Yakhanya ukuthi kayisindaba elula. Kanti futhi kayisindaba eqala ukuhlupha khathesi. Lezolo ilizwe lisakhile kwakuhlupha.

Sikhumbula ikakhulu umbango waseZisongweni-KoNdiweni phakathi kukaTala loFaku. UFaku wasuka wandisa ukuthatha koMkhulu, uLobengula wamaWaba. Belo uFaku umntakaMabuyane wayelizalibelethwe okwenza ukuthi emveni kokubhubha kukaMabuyane umfokaKhondwane umbuso wathathwa ngumntanakhe owayezalwa nguMaGama uThunzi. Lo uThunzi wetheswa icala lokuthi usekela uNkulumane. Yamudla inkosi ngesikhathi umntakaThunzi esesemnacne. Wabamba wagagadlela uFaku kwathi lalapho izinkomo ezalobola udadewabo uMpoliyana uNakaNjube esendela enkosini wazigodla akaze azipha uTala. LoLobengula wakhanya sengathi uyangqikaza kodwa ekucineni waphawula ukuthi uFaku akaziphe uTala.

Nango uFaku esewelwa liyezi lapho esethatha uNedlana umntakaMzilikazi. Indlu yakhe endala ekaMaThebe okaMkhithika waba nguKhutshwekhaya. Phela izolo uMaKhumalo ubengelamlingani. Waphuma uMaThebe lezibulo lakhe uGijimani lomfowabo uSinti. UMaKhumalo wazala uNyangazonke ubuduna bahle balela endlini yakhe. Ubuduna bufana labo ubukhosi bona obungancwetshiswanayo njengegwayi.

Sathi sisuka eKadoma saqonda eChikomba lapho sesisiyabona ukugcotshwa kwenduna uKareya, ongowakoMoyo, oSayi, oVumabalanda, abeLozwi phela. Le yindlu kaKareya eyacitshwa ngabamhlophe. Phela abeLozwi beChikomba badobha izikhali balwisana lesitha. Ubuduna balabo abathubulana labeLungu besulwa. Khathesi njengoba sesizibusa sekukhona umkhankaso wokuvuselela ubuduna obacitshwayo. Izinduna lezi seziphiwa izindawo lezi ezathathwa ngesikhathi kungenwa emapulazini.

Hatshi ukutshelwa yikuncitshwa. Sabona ngamehlo, sathapha ngendlebe. Zahatshwa izibongo zakoMoyo wabona ukuthi abanye isiko labo basalisingethe, bayaziqhenya ngalo. Kodwa ngananzelela ukuthi imvunulo yezinduna ilokhu ingakabi ngeyesiNtu. NgeyamaKhiwa esiyithole ikhona ngesikhathi sikazibuse. Izolo besisemangweni weBinga lapho obekugcotshwa khona induna uSiachilaba.