WISEMAN SIBANDA, [email protected]
MUVIKI inohha nsi wa25 kunaKungulu hango dzeAfrika dzobe dzikudza hhuba gulu leAfika. Munaleli hhuba zwizwagwa zweAfrika zobe zwilinga hule zwikumbula kunobva Afrika nekwayinoyenda. Ilihango yakatongobe yakwibiwa nebatjena. Ihhuba kakale lekumbula batungamili bakayitukutilila bamwe bekayifila hango ye Afrika kuti ihhe kubeni bayo.
Kwakati mugole la1963 mumwedzi waKungulu 25 hango dzeAfrika dzilimakumi matatu nekubili dzikahangana munzi nkulu weAddis Ababa muEthiyopiya. Dzake dzilihango dzake dzatjisununguka mubuhe gwebatjena.
Mun’hangano whoyu kwakabumbiwa bunga leOrganisation of African Unity (OAU). Kwakabvumigwaniwa kuti hango dzedzi dzime munhambo in’ompela dzigwisane nebuhe gwebatjena gwetshambidzila batema pasi, nebuhe gwepuratete gwemabhunu eAfrika Burwa.
Mugole la2002 bunga leOAU lakahangana muhango yeAfrika Burwa yake yatjiwana lusununguko negole la1994. Bunga leli lakazwagwa butshwa likatola zina linoti African Union (AU). Ndizo hhuba leAfrika ngalisitogwe sehhuba lenyaluluka nelehholideyi koga.
Ngalibe hhuba lemimilila bhatana nekumbula zwisungo zweOAU neAU. Afrika ngayime negumbo lin’ompela izibe kuti masimba anobva mukubhatana. Bengana kungaleta buhayi nezwita muAfrika.
Ileli hhuba ngalibe lekudza nekulumbidza mipanga nemilenje yeAfrika. Ndimi dzeAfrika dzikudziwe nezila yakalizana mukusiyana kwadzo. Ngalibe hhuba lelinga hule kulingiwa kuti ndizwipi zwisungo zwebakaleta Afrika zwakatjihhadzisiwa.
Zwisanhu zwikahhadzisiwa ngakulukiwe mano kulingwe kuti kokona poni nekuti ndidzipi nhambo dzingatogwa kuti zwisungo zwezwi zwihhadzisiwe.
Afrika yakahanduka nentha yezwipila negwisa kwebatungamili bayo banonga boNkrumah wekuGhana, Nyerere wekuTanzania, Salassie wekuEthiyopiya, Madiba wekuAfrika Burwa nebamwe bakasiyana siyana. Nkrumah waka eti katshene kungabe neUnited States of Afrika, eti ngobe batjena bakatjekelana bekapalalanya Afrika betila yitonga zwakanaka. Palulanya Afrika koku ndiko kunota bana bayo bekabengana zwingapa nanasi.
Sumikilo yaNyerere ndeyake iti Afrika ngayizibe zwimila, izwitile isilingilile patjikiwa munlomo nehango dzikuhhe. Afrika waka eti ngayibehhe dzayo zila dzekudza fumwa kutila kuti bana bayo bazibe gala batandabale, badle bagute. Selassie wakati lusununguko munazwebuhe nezwefumwa yehango zwingafanana nen’umba yensetje ape kusina dlidzana nebhatana muAfrika.
Hhuba leAfrika ngalibe hhuba lekudza ndimi dzakasiyana dzebana beAfrika. Kukudziwe mipanga, milenje nemabvilo eAfrika. Kana bake bakwiba Afrika banolandula kuti hango yeyi yake inamabvilo ayo ibo besanhu baswika.
Ngakusibe nebanolingila pasi mabvilo ebamwe kene ndimi dzebamwe. Umwe nomwe mwana weAfrika ngaalebe lulimi gugwe, apile nebadzimu babe akasununguka.
Ngakube hhuba lekumbudzana kuti lusununguko gozipa gunda nelusunguko kunazwefumwa. Libe hhuba kakale lekudza batjakula nebetjikadzi kuti nayibo babe batungamili muAfrika – kana ndibo banjinji.
Ngakukudziwe kusumikigwe lunyalalo muAfrika kudze kube nembudililo munayiye wose mwana weAfrika. Pasina kunyalala kunogwiwa kota nebabengi bekawana simba leta zwisakalulama.
25 Kungulu ngaabe hhuba lekumbudzana nekuti butungamili gweAfrika atemasimba koga whuba ntumwa webanhu. Hango yeAfrika itjakambayila ilihule dzimwe hango dzedodola dzimwe dzelabuka.
Titjakalingisana nebulemo gwebuhayi, ngwa dzisingapele nebengana kunohlisa. Ngatikudzeni batungamili bakaleta Afrika, tibumbe Afrika yakabhatana kakale yakasununguka. Ngakube zwiyeto, kusibe mawhi koga!



