UHLELO: Isenzo

Silo Charles Dube
Isenzo siyaqhutshwa
Isakhiwo kwesenzo: Umsuka

Hlolisisa izenzo ezilandelayo:
-fa, -fela, -fisa, -fiwa.
-dla, -dlela, -dlisa, -dliwa.
-thola, -tholela, -tholisa, -tholelwa.
-sukuma, sukumela, sukumisa.

Esikunanzelela kuzenzo ezingaphezulu yikuthi lanxa isenzo singaze sibe siguquka ngayiphi indlela kukhona ingxenye yaso engaguqukiyo ezinjengalezi ezilandelayo:

-fa >f, -fela > f, -fisa > f, -fiwa >f. Kuwo wonke la ungwaqa –f- kaguquki.
–dla > dl, -dlela > dl, -dlisa > dl, -dliwa > dl. Lapha u –dl- kaguquki kuwo wonke.

-thola > thol, -tholela > thol, -tholisa > thol, -tholelwa > thol. Kuwo wonke la u-thol- kaguquki.

-sukuma > sukum, sukumela > sukum, sukumisa > sukum. Kuwo wonke la u-sukum- kaguquki.

Leyo ngxenye engaguqukiyo kulezi zenzo ithiwa ngumsuka. Yikho lapho okwakhelwa khona isenzo.

Izivumelwano zesenzo
Isenzo singasetshenziswa lezivumelwano eziyimihlobo emibili:
1. Isivumelwano senhloko
2. Isivumelwano sikamenziwa

Isivumelwano senhloko:
Funda imitsho elandelayo:
Umfana uyahamba. >u-
Ithole liyahamba. > li-
Ubuhlalu buyachitheka. > bu-
Udonga luyatshona. > lu-.

Emitshweni engaphezulu sinanzelela ukuthi ingxenye yesenzo ekhethiweyo yazimela yodwa yenza isenzo sivumelane lebizo eliyinhloko yomutsho.

Okunye esikunanzelelayo yikuthi ziyatshiyana lezingxenye kusiya ngezigaba zamabizo ayinhloko yemitsho yethu.
Okokucina esikubonayo yikuthi ingxenye zonke lezi zisekuqaleni kwesenzo.

Zonke lezingxenye zezenzo ezitholakala ekuqaleni kwesenzo zisenza isenzo sivumelane lenhloko yomutsho zithiwa yizivumelwano zenhloko.

Related Posts

Umncintiswano we-My Beautiful Home uqakathekisa amasiko eMatobo

Mbulelo Mpofu KWABESIFAZANE besigabeni seMatobo eMatabeleland South, umncintiswano we-My Beautiful Home (MBH) Painted Hut Contest awucini ngokuba ngumncintiswano wokucomba izindlu kuphela, kodwa usuphenduke waba yindlela yokulondoloza amasiko, ukuthuthukisa ubuciko, ezokuvakatsha,…

Indoda yeTsholotsho itshisa, ibulale umkayo

Danisa Masuku KULENDODA yeTsholotsho etshise umkayo waze wafa kulandela ukumsola ngokuthandana lenye indoda. U-Ephraim Moyo oweMswigana eTsholotsho uvele ngoLwesine phambi kukamantshi weTsholotsho uMnumzana Godfrey Muzungu esetheswa amacala okubulala lokuzama ukubulala.…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×