YiNtatheli kaMthunywa
IZULU elinileyo kwezinye indawo zelizwe ngeviki edlulileyo lilethe ukujabula kubalimi abafuyileyo ngenxa yokwengezelelwa kwamanzi kanye lethemba ngoba amadlelo esezavuseleleka. Loba kunjalo, uhulumende usexwayise abalimi bezilimo ukuthi bangajahi ukuhlanyela ngoba kuselengozi yokuswelakala kwezulu kubangela yi-El Niño ekhangelelwe kusigaba sokulima sika-2026/27.
Izulu elinileyo livuselele amadlelo abesephelile ngenxa yokutshisa kanye lokutshiswa kweganga, ikakhulu esabelweni seMatabeleland South lapho abalimi akade sebebhekane lodubo lokusilela kwamadlelo.
Ugatsha olubona ngezokulima, ukusetshenziswa kwemitshina kanye lokuthuthukiswa kwemithombo yamanzi ukhuthaze abalimi ukuthi baqale bahlole izulu elinileyo kanye lokuthi kumanzi okunganani phansi ngaphambi kokuthi bahlanyele. Uxwayise ukuthi izulu elilomdumo lombane elinileyo kwezinye indawo alitsho ukuthi isikhathi sezulu sesifikile.
UNobhala wogatsha lolu, uSikhwicamfndo uObert Jiri uthe umbiko wokuthi lonyaka izulu lizakuba lilutshwana wenza kungabi lokuhlaliseka.
“Isixwayiso esisipha abalimi ngesokuthi lonyaka izulu kalisoze libe linengi kuzakuba le-El Niño. Lokhu akutshintshi. Izulu elina ngezikhathi ezithile njalo kwezinye indawo lijayelekile ekuqaleni kwesikhathi sezulu. Abalimi kumele baqaphele bengakahlanyeli njalo bahlole ukuthi endaweni zabo sebethole izulu elingenza ukuthi baqalise ukuhlanyela,” kutsho uSikhwicamfundo uJiri.
Uthe abalimi bangahlanyela kuphela nxa endaweni zabo kungana izulu elidlula amamilimitha angu-20 phakathi kwamalanga amathathu, kodwa ubuye wakhuthaza ukuthi baqale bahlole izimo ezikhona endaweni zabo bengakenzi isinqumo.
“Nxa endaweni yabo kungana izulu elidlula 20mm phakathi kwamalanga amathathu, abalimi bangasenza isinqumo sokuthi bahlanyele kumbe hatshi. Kodwa okwamanje sisesesigabeni sokuqala sesikhathi sezulu, kungakho ukuhlanyela akukakhuthazwa,” kutsho uSikhwicamfundo uJiri.
Ababona ngezomumo womkhathi abeMeteorological Sercices (MSD) babike ukuthi izulu elizakuna elizweni lonke phakathi kwenyanga kaMfumfu loMpalakazi lizakuba ngaphansi kwesilinganiso esijayelekileyo. Isimo lesi esokoma sikhangelelwe ukuqhubeka kusiya kuZibandlela loMbimbitho ka2027.
Izulu eliphakathi kwesilinganiso esijayelekileyo lelaphansi kwaso likhangelelwe ezabelweni zeseningizimu lasentshonalanga yelizwe, ngesikhathi ezinye indawo zelizwe zikhangelelwe ukuthola izulu eliphansi kwesilinganiso esijayelekileyo.
Umphathintambo ukhuthaze abalimi ukuthi bahlale belandela imbiko yesimo somkhathi njalo baxhumane lezisebenzi ezicebisa ngamabhizimusi ezokulima bengakahlanyeli ukuze banciphise ingozi yokungenzi kuhle kwezilimo zabo.
“Abalimi bakhuthazwa ukuthi baqaphele bengakahlanyeli ngoba isimo sezulu sitshengisa ukuthi kungaba lezikhathi zokoma ezingaphambanisa izilimo ezisanda kuhlanyelwa. Kumele bahlole izulu elinileyo endaweni zabo besebenzisana lezisebenzi ezicebisa ngezokulima,” kutsho ababona ngesimo somkhathi.
“Njengoba siqhubeka ngoMfumfu langoLwezi, abalimi bakhuthazwa ukuthi babekezele, balandele imbiko yomumo womkhathi njalo benze izinqumo zokuhlanyela ezisekelwa lulwazi oluqondileyo ukuze izilimo zabo zingacini zisitsha.”