Amabizonto: Ukwakhiwa  kwamabizonto kuyaqhutshwa

2. Akhona amanye amabizonto akhiwa ezenzweni kodwa unkamisa wokucina wesenzo angaguquki njalo kungajotshelelwa, kodwa kuqaliswe ngesiqalo sebizo esifaneleyo: Izibonelo: Themba > ithemba, lima > ilima, hlola > umhlola – i- + Themba > ithemba, um- + hlola > umhlola.

3. Akhona amabizonto athathelwa kwamanye amabizo ngokusebenzisa isiqalo sesinye isigaba. Isibonelo: 7 lo 14. Amabizo la andise ukukhomba indlela yokwenza ulutho loba umkhuba: umuntu > isintu, ubuntu, ikhaya > isikhaya, umlungu > isilungu – isi- + (um)lungu > isilungu.

4. Akhona amabizonto esigaba 14 akhiwe ngokusebenzisa isabizwana soqobo. Esabizwaneni soqobo kuqaliswa ngesiqalo sesogaba 14: mina > ubumina, khona > ubukhona.

5. Akhona awesigaba 14 athathelwa eziqwini zesiphawulo lesibaluli. Eziqwini zesiphawulo: khulu > ubukhulu, hle > ubuhle, ubu- + nengi > ubunengi.

Eziqwini zesibaluli: -mnandi > ubumnandi, -banzi > ubumanzi, ubu- + -qotho > ubuqotho. Ngeziqu zesichasiso kungakhiwa amanye angasiwo awesigaba 14: – nengi > inengi –  I + nengi > inengi, -dala > isidala – isi + -dala > isidala.

6. Amabizonto akhiwa kusetshenziswa izandiso zemvelo ngokuqalisa ngesiqalo sebizo esivumayo: phansi > iphansi, ubuphansi, ntambama > intambama – ubu- + -phans > ubuphansi.

7. Akhona amabizonto akhiwa ngezenzukuthi ngokuqalisa ngesiqalo sebizo esivumayo: vuthu > imvuthu, ban > umbani, im- + vuthu > imvuthu.

Related Posts

Akulalwa ngeCardinal X25 koBulawayo

  Nkosilathi Sibanda “Angilayo imbali” Le yiyo ingoma ezabe ihlatshelwa ngesikhathi iqembu lomculo elilodumo kulezinsuku elivela eSouth Africa, iCardinal X25, lithokozisa abalandeli balo ngoLwesihlanu, kwenye ihotela koBulawayo. ICardinal X25 itshintshana…

Ikhefu elitsha iMunhumutapa Day

  Nkosilathi Sibanda UHULUMENDE usebike ukuba umhlaka 15 Mpandula usezakuba likhefu elisemthethweni elizweni njalo lizabizwa ngokuthi yiMunhumutapa Day, kuqalisa lonyaka. Ilanga leli lihambelana lokuzalwa kukaMongameli Emmerson Mnangagwa, njalo uHulumende uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *