Amabizonto: Ukwakhiwa  kwamabizonto kuyaqhutshwa

2. Akhona amanye amabizonto akhiwa ezenzweni kodwa unkamisa wokucina wesenzo angaguquki njalo kungajotshelelwa, kodwa kuqaliswe ngesiqalo sebizo esifaneleyo: Izibonelo: Themba > ithemba, lima > ilima, hlola > umhlola – i- + Themba > ithemba, um- + hlola > umhlola.

3. Akhona amabizonto athathelwa kwamanye amabizo ngokusebenzisa isiqalo sesinye isigaba. Isibonelo: 7 lo 14. Amabizo la andise ukukhomba indlela yokwenza ulutho loba umkhuba: umuntu > isintu, ubuntu, ikhaya > isikhaya, umlungu > isilungu – isi- + (um)lungu > isilungu.

4. Akhona amabizonto esigaba 14 akhiwe ngokusebenzisa isabizwana soqobo. Esabizwaneni soqobo kuqaliswa ngesiqalo sesogaba 14: mina > ubumina, khona > ubukhona.

5. Akhona awesigaba 14 athathelwa eziqwini zesiphawulo lesibaluli. Eziqwini zesiphawulo: khulu > ubukhulu, hle > ubuhle, ubu- + nengi > ubunengi.

Eziqwini zesibaluli: -mnandi > ubumnandi, -banzi > ubumanzi, ubu- + -qotho > ubuqotho. Ngeziqu zesichasiso kungakhiwa amanye angasiwo awesigaba 14: – nengi > inengi –  I + nengi > inengi, -dala > isidala – isi + -dala > isidala.

6. Amabizonto akhiwa kusetshenziswa izandiso zemvelo ngokuqalisa ngesiqalo sebizo esivumayo: phansi > iphansi, ubuphansi, ntambama > intambama – ubu- + -phans > ubuphansi.

7. Akhona amabizonto akhiwa ngezenzukuthi ngokuqalisa ngesiqalo sebizo esivumayo: vuthu > imvuthu, ban > umbani, im- + vuthu > imvuthu.

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×