Amabizonto

Ulwakhiwa kwamabizonto kuyaqhutshwa

1. Akhona amanye amabizonto akhiwa ezenzweni kodwa unkamisa wokucina wesenzo angaguquki njalo kungajotshelelwa, kodwa kuqaliswe ngesiqalo sebizo esifaneleyo: Izibonelo: Themba > ithemba, lima > ilima, hlola > umhlola – i- + Themba > ithemba, um- + hlola > umhlola.

2. Akhona amabizonto athathelwa kwamanye amabizo ngokusebenzisa isiqalo sesinye isigaba. Isibonelo: 7 lo 14. Amabizo la andise ukukhomba indlela yokwenza ulutho loba umkhuba: umuntu > isintu, ubuntu, ikhaya > isikhaya, umlungu > isilungu – isi- + (um)lungu > isilungu.

3. Akhona amabizonto esigaba 14 akhiwe ngokusebenzisa isabizwana soqobo. Esabizwaneni soqobo kuqaliswa ngesiqalo sesigaba 14: mina > ubumina, khona > ubukhona.

4. Akhona awesigaba 14 athathelwa eziqwini zesiphawulo lesibaluli. Eziqwini zesiphawulo: khulu > ubukhulu, hle > ubuhle, ubu- + nengi > ubunengi.
Eziqwini zesibaluli: – mnandi > ubumnandi, -banzi > ubumanzi, ubu- + -qotho > ubuqotho. Ngeziqu zesichasiso kungakhiwa amanye angasiwo awesigaba 14: – nengi > inengi – i+ nengi > inengi, -dala > isidala – isi + -dala > isidala.

5. Amabizonto akhiwa kusetshenziswa izandiso zemvelo ngokuqalisa ngesiqalo sebizo esivumayo: phansi > iphansi, ubuphansi, ntambama > intambama – ubu- + -phans > ubuphansi.

6. Akhona amabizonto akhiwa ngezenzukuthi ngokuqalisa ngesiqalo sebizo esivumayo: vuthu > imvuthu, ban > umbani, im- + vuthu > imvuthu.

Related Posts

IHerentals ibusa kuzicoco ngoNkwenkwezi

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHerentals College liqhubeke ngokutshengisa ukuthi selingelinye lamaqembu alamandla kuCastle Lager Premier Soccer League ngemva kokuba umqeqetshi walo uCelestino Benza lomdlali uRalph Makanyara Kawondera bethole imiklomelo kaNkwenkwezi. UBenza…

Inkawu yemali icela ukuya emacansini lomniniyo . . . usiphatheleni unikela inkawu ayisebenzisa ‘ukubutha’ imali kwabanye

Gibson Mhaka KULEZINSUKU ilokitshi leCowdray Park koBulawayo seliphenduke laba yindawo egcwele indaba ezimangalisayo ngemva kokuba omunye usiphatheleni eveze inkawu athe isimhlukumeza ngemva kweminyaka eyisebenzisa ukuthathela abanye imali zabo. Indoda le,…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×