Amagama abumba uHlelo lwesiNdebele

ISIFUNDO sethu sisithathela lapho esicine khona kuviki ephelileyo. Khumbula ukuthi siphethe sichaza usobizo. Usobizo ligama elitsho ibizo kumbe isabizwana. Izibonelo zalamagama emitshweni: (a) Ibizo – Umfana udlala ibhola. Umfana libizo. (b) Isabizwana – Inkomo zona zifohlile. Zona yisabizwana soqobo. Wedlule bonke abantwana ezifundweni zakhe. Bonke yisabizwana senani.

Umntwana lo kalambeko. Lo yisabizwana sokukhomba eduze. Bekulabantu abanengi emtshadweni wakhe. Abanengi yisiphawulo esakhelwe kusiqu –nengi.

Isichasiso – leli ligama elichaza ibizo kumbe isabizwana (usobizo). Siyawalandela amabizo esiwachazayo loba isabizwana esisichazayo emutshweni. Izichasiso ziyimihlobo emine elotshwe ngaphansi: (a) Isiphawulo – Umntanakhe omdala usesebenza. Isiphawulo – omdala. (b) Isibaluli – ubegqoke isigqoko esibomvu. Isibaluli – esibomvu. (c) Ubumnini – Indlu kanina isiphelile ukwakhiwa. Ubumnini – kanina. Ubumnini buchaza ukuthi ulutho oluthile ngolukabani.

(d) Inani – Udinga umuntu wuphi? Inani – wuphi?

Isilandiso – Isilandiso sikhomba lokho okwenziwa ngusobizo kumbe lokho usobizo ayikho khona. Mibili imihlobo yesilandiso: (a) Isenzo – Usakhile uqaga ibhola. Isenzo – uqaga (b) Isibanjalo – Ubaba ngumtshumayeli. Isibanjalo – ngumtshumayeli.

Isikhanyiso: Isikhanyiso siyengezelela okutshiwoyo mayelana lesichasiso, lesenzo, lesibanjalo. Lokho sikwenza ngokuveza isikhathi, indawo lesimo salokho okuchasiswayo. (a) Isandiso – Uhambise inkomo emdlelweni ekuseni. Isandiso – emadlelweni. Uzafika ntambama lapho athunywe khona. Isandiso – ntambama. Umtshayelani kakhulu kangaka umntwana lo? Isandiso – kangaka.

(b) Isenzukuthi – Ngizwe isihlahla sisithi wolokohlo sisiwa. Isenzukuthi – wolokohlo. Intambo ithe juqu phakathi laphakathi iqamuka. Isenzukuthi – juqu.

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×