Ibizo liyaqhutshwa: Isikhuliso, Amabizombaxa

Ngeviki ephelileyo siphutshise ukwakhiwa kwesinciphiso.

Siyini isikhuliso? Nxa sifuna ukutshengisa ubukhulu bolutho obubabazekayo sisebenzisa igama elithiwa yisikhuliso.

Funda nanzi izibonelo ezithile:

Ibizo                                              Isikhuliso

unyawo                                        unyawokazi

intaba                                            intabakazi

indlu                                               indlukazi

ikhanda                                           ikhandakazi

izwi                                                   izwikazi

umgqomo                                        umgqomokazi

isihlahla                                            isihlahlakazi

ugwalo                                              ugwalokazi

Ukwakhiwa kwesikhuliso

Isikhuliso sakhiwa emabizweni ngokujobelela u –kazi. Isibonelo: unyawo + kazi > unyawokazi, amadolo + kazi > amadolokazi, isibaya + kazi > isibayakazi.

Amabizombaxa – Loluhlobo lwamabizo lwakhiwa ngokuhlanganisa incezu zenkulumo ezimbili kumbe ezingaphezu kwezimbili zenziwe igama elilodwa. Izibonelo:

Ibizo + ibizo                   >                    Ibizombaxa

Umnini + isibaya           >                     umninisibaya
Ibizo + isabizwana

Intombi + zonke            >                     uNtombizonke
Ibizo + isiphawulo

Intombi + khulu              >                    uNtombinkulu
Ibizo       + isibaluli

Intaba + mhlophe            >                    intabamhlophe
Ibizo     + ubumnini

Intombi + kayise               >                   UNtombikayise

Ukwakhiwa kwamabizombaxa

Umninisibaya – umnini + (i) sibaya > umninisibaya. Unkamisa /i/ oyisiqalo sebizo lesibili u-isibaya uyasuswa.

UNtombizonke – ntombi + zonke > u +(i) ntombi + zonke. uNtombi + zonk > uNtombizonke, u –n uguquka abelibala elikhulu ngoba ibizo leli lilibizoqho.

Amabizoqho akhiwa ngezakhi lezi – So, No, loMa- lawo engamabizombaxa. Izibonelo: UNomusa – u + No + musa > uNomusa. USokhaya – u + So + (i)khaya > uSokhaya – unkamisa (i) webizo ikhaya uyasuswa.

Related Posts

UMongameli uMnangagwa uqeqetsha abafundi beNUST abangu-2 570

Yintatheli kaMthunywa KUME konke koBulawayo, kwaba yinjabulo mgoLwesihlanu kuqhutshwa umbuthano wokwetheswa kwezicoco zemfundo kubafundi beyunivesithi ye-National University of Science and Technology. Abafundi abangu-2 570 baphiwe incwadi zabo zokuqeda izifundo nguMongameli…

Iminyaka emithathu ejele, bezama ukubulala isisebenzi

  Nkosilathi Sibanda KULAMADODA amabili akoBulawayo agwetshelwe ukuyahlala ejele iminyaka emithathu kulandela ukuzama ukubulala enye indoda abasebenza layo. Lokhu kuvele ngesikhathi uNjabulo Mpofu (31) owelokitshini leMabuthweni lo Clinton Mlilo (27)…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *