Bhekimpilo Tshalibe
IKHANSILI yakoBulawayo isiveze ukuthi izasusa bonke abathengisa emgwaqweni ka-5th Avenue baye koBhakta’s kuLobengula Street kunye lo2nd Avenue kukanti abafuqa izinqola labo kabasafuneki enzikini yedolobho.
Isinqumo sekhansili lesi siza ngemva kokuthi uHulumende elaye amakhansili onke ukuthi axotshe bonke abathengisa ezitaladeni kusiya phela iviki edluleyo ngoba bengcolisa izitalada emadolobheni.
Kusitatimende esikhitshwe yikhansili ngoLwesibili, uBulawayo Town Clerk uMnumzana Christopher Dube uthe bonke abathengisa ku5th Avenue bazasiwa kuBhakta’s 2 Site ekuLobengula Street lo2nd Avenue.

“Abazaqala ukunikwa indawo koBhakta’s ngabathengisi abangu-600 akade bethengisela ku5th Avenue okusemthethweni. Kuthi ezinye indawo ezingu-460 zizaphiwa laba abasebephiwe indawo phambilini koBhakta’s njalo sebebhadele amachence abo lemali yomthelo,” kutsho uMnu Dube.
Uthe ikhansili ikhuthaza bonke abathengisela ku5th Avenue ukuthi bavakatshele amahofisi ekhansili eDugmore Clinic ku-Basch Street /6th Avenue ukuze bancediswe. “Ikhansili ikhuthaza bonke abathengisa ku5th Avenue ukuthi bazwisisane leziphathamandla ukuze umsebenzi lo uqhutshwe kuhle. Ukuzwisisa kwenu kuyabongwa kakhulu.”
Ikhansili yakoBulawayo ekuqaliseni kwenyanga kaNhlolanja, isungule uhlelo lokuhlanza idolobho ngokuqhatsha onogada abangu-172, akade bexotsha abathengisi ukuze kugcinwe ukuthula lokulondoloza izitalada kuhle.
Kusukela ngoNhlolanja amapholisa ekhansili abonakala emi emakhoneni ezitalada lapho okwandise ukugcwala khona abathengisi. Izitalada lezi zibalisela ku-5th Avenue lapho okulemakethe enkulu, 3rd Avenue, 6th Avenue, Herbert Chitepo Street, Leopold Takawira Avenue, 8th Avenue loJason Moyo Street.
Kulezi izitalada bekuphihlika ingcekeza, kunembuluke kugcwale impukane. Lapho nxa kune izulu, bekungakhangeleki. Abanye bethengisa umbhida, umumbu, amatamatisi kuthi emaceleni kube labathengisa inyama, izitshwala lokunye.
“Kulandelwa njalo umthetho we SI 220 womnyaka ka2023 kuSigaba 7 isiqendu 5 izinqola kazisavunyelwa kwezinye ingxenye zenziki yedolobho eqala ku-3rd Avenue loLobengula Street, 12th Avenue kanye lo-Robert Mugabe Way.
Labo abazatholakala befuqa inqola kundawo lezi bazazithathelwa babuye bafayinde,” kutsho uMnu Dube.
Umbiko lo usutshiye abathengisi bethukile njalo bezonde begane unwabu. Abathengisi laba, abanye babo bathe ngeke bavume, ngakho bazalwisa ukuthi isinqumo lesi siguqulwe.
“Bathi siphile ngaphi njengoba imisebenzi ingabonakali? Siyithathe ngaphi imali yokuphilisa abantwabethu? Siphila ngokuthengisa, akula okunye esilakho.
“Okusethusayo yikuthi ikhansili iqinela ukusigijimisa isixotsha kodwa lapho abathi siyethengisela khona abantu abanengi kabafiki, pho sizathengelwa ngubani khonale,” kutsho uNkosikazi Silibaziso Moyo, othengisa amatamatisi eceleni komgwaqo ka-6th Avenue.
UNkosazana Marjory Maunga, othengisela ku-Jason Moyo Street wazise iphephandaba likazulu ukuthi inyathelo lekhansili loHulumende lizadubekisa abantu.
“Kufana lokuthi sesifile. Phose bonke abantu eZimbabwe baphila ngokuthengisa. Nxa sesixotshwa, sihlala sigijinyisa ngale indlela, sizakufa lezimuli zethu. Umangoye uzalala eziko emzini eminengi.”
Abathengisi laba, ngokudingisisa kwephephandaba likazulu balenhlanganiso abakuzo, eziphatha izikhalazo zabo. Enye yalezinhlanganiso yiBulawayo Vendors and Traders Association (BVTA) ekhokhelwa nguMnumzana Michael Ndiweni.
UMnu Ndiweni uthe kumele kube lokuzwisisana phakathi kwabaphathi bedolobho labathengisi, kube lengqubekela phambili ezasuthisa wonke umuntu.
“Yindaba esegudwini le, ethinta wonke umuntu edolobheni lethu. Kungumbono wethu ukuthi okungenziwa yikuthi kuhlalwe phansi kubekwe izivumelwano.”
Ngakolunye uhlangothi, inhlanganiso yezakhamizi, eyeBulawayo United Residents’ Association ithe kumele ikhansili ibelamapholisa ebusuku ezitaladeni.
Umgcinisihlalo wayo uMnumzana Winos Dube uthe kulesidingo sokuthi kulungisiswe loludaba njalo ukususwa kwabathengisi kuzaletha utshintsho olukhulu.
“Abantu benza okunengi okungekho emthethweni ebusuku endaweni eziseduzane leTredgold. Basebenzisa leli thuba ngoba amapholisa e-BCC ayabe engasekho. Ngalokhu, uBulawayo useyindawo engcolileyo elobugebengu ngenxa yabantu abephula umthetho ngokuthengisa ukudla yonke indawo. Ikhansili lamapholisa elizwe kabasebenze ngitsho lebusuku kuze kuphele konke lokhu,” kutsho uMnu Dube.
Kumbiko wayo, ikhansili yakoBulawayo ithe kayibuyeli emuva.
“Amapholisa azimisele ekuthini alolondoloze impahla yekhansili lokugcina ukuthula. Azasebenzisa umthetho ikakhulu endaweni lapho okulabantu abathengisa ezitaladeni, okugadelwa amabhasi.
“Okwakhathesi, amapholisa azaqina endaweni ezihluphayo. Kuzakuba lotshintsho ngokuya kwesikhathi sesifaka amapholisa amanengi,” kutsho umbiko wekhansili.
Umsebenzi wekhansili lo, usuthole usekelo kuHulumende nanko uMphathintambo weLocal Government and Public Works uDaniel Garwe, othe abathengisi kumele basuswe ezitaladeni.
Uhlelo lokukhitshwa kwabathengisi laba luzaqhutshwa ngamakhansili, amapholisa eZimbabwe Republic Police lezinye ingatsha.
“Amakhansili kumele asebenzise umthetho ozavumela ukuthi abathengisi bathole amachence njalo bathengisele endaweni ezivunyelweyo,” kutsho uMphathintambo uGarwe.




