Imikhuba lamasiko amaNdebele

Nxa kufiwe  abantwana babesuswa ekhaya basiwe emzini wesihlobo esibucwadlana lalapha okufiwe khona. Umuntu wayelindwa yizihlobo labo omakhelwane. Lokungcwatshwa kwakumele zibekhona labantwabakhe babekhona nxa uyise engcwatshwa.

Babemelelwa baze bafike lanxa bekhatshana. Kodwa kwakuthi nxa bephuza alahlwe engakonakali ngoba angaze abelephunga abantu babengasoze bavume ukumbamba bebesebeswela abancedisi. Kwakuthi kusisa umkhula wofileyo lendodana endala bayekhangela indawo lapho okuzaba lengcwaba khona.

Umngcwabo womuntu omdala

Umninimuzi wayelahlelwa ngezibayeni. Lokhu kwakusitsho ukuthi wayelahlwa ngentshonalanga komuzi, eduzane lombelo ngokuya esangweni, kodwa lingavaleli inkomo ukungena lokuphuma. Umnumzana kwakumele angcwatshwe inkomo zingakaphumi.

Izihlobo ezikhatshana zazithunyelwa abantu bayezitshela ngokufa. Uma kwehlule ukuthi zaziswe zazitshelelwa engigeni, ogigayo akhulume esithi, “Lina bosibani labo sibani, usibani kasekho; liphephe engozini lemihlolo umbiko uze uzefika.”

Kwakusenziwa kukholwa ukuthi lowo otshelwayo kasoze ehlelwe yiminyama. Abantwana abancinyane kusukela kwabaleminyaka eyisithupha, babetshelelwa ebuthongweni. Kwakusithi bengalala besebetshelwa ukuthi usibani kasekho, besekufakwa ilahle elicitshiweyo ngaphansi kwemiqamelo; lona liqale lakhafulelwa. Kwakukholelwa ukuthi bazakuzwa babesebephepha emashweni.

Kwakuthi kumbiwa ingcwaba lomufi abanye babehlinza inkabi yokumphelekezela. Ukumbiwa kwengcwaba kwakungumsebenzi wabesilisa. Abesintwana abatsha babesikha amanzi, bedinga lenkuni. Abesifazana abadala babedinga amatshe okubeka phezu kwengcwaba.

Amatshe akhona kuthiwa yintaba. Umsebenzi wawusenziwa ngabesifazana asebekhulile ngoba abatsha abalokhu besamunyisa, abazithweleyo kumbe abemulayo kwakuthiwa akumelanga babhode intaba.

Amatshe entaba ayengadojwa elekanisiwe; kwakudojwa ngalinye lithwalwe ngesandla, sokunxele, iminwe igoqiwe. Kwakufanele ilitshe libekwe phezu kwenkatha yotshani. Ekubekweni kwalo phansi lalibekwa phezu kwayo inkatha leyo. 

Ayengabuthelelwa abeyinqumbi njalo amatshe la ayengafanelanga abengamhlophe, la okuthiwa ngamagwadla, kwakuthiwa abanga ukufa. Kwakuthi kungembiwa kuqedwe ingcwaba (indlu) bese kudilizwa isikhala endlini alele kiyo ofileyo, isidumbu sikhutshwe ngesikhala leso.

Isidumbu siyakhutshwa-ke sisiwe engcwabeni. Siphakanyiswa ngamadoda. Abanye bayangena egodini besenzela ukwemukela isidumbu. Kumele kungene izihlobo zomufi hatshi abantukazana ngoba phela bona yibo abazi imikhuba yakibo lokuthi kumele bamethule njani kwabaphansi.

Umninimuzi wayengcwatshwa inkomo zakhe zisesibayeni. Zithi sezikhutshwa nxa sekuqedwe ukungcwatshwa, atshelwe umnimuzi kuthiwe; “nanzo inkomo zakho; zigcine, ungazibizi zisondla abantwana”.

Abanye njalo babengcwatshelwa esibayeni phakathi.

 

 

Related Posts

Ubotshwa elamathani amabili embanje

KUBOTSHWE indoda eleminyaka engu-58 ngemva kokuba itholakale ilembanje ezilesilinganiso esingaba ngamathani amabili kwenye itruck stop eseSoutherton, eHarare ngoLwesibili. UTapson Ndou ongumtshayeli wezimota ezinkulu ubotshwe kulandela ukuncwetshwa kwamapholisa indlebe abikelwe ukuba…

Bekusinwa kudedelwana kusuku lukaBulawayo

Nkosilathi Sibanda IDOLOBHO lakoBulawayo ngoMvulo beligcwele injabulo nanko inengi labantu liphume ngobunengi emigwaqweni ukuzonanza iBulawayo Day. Umkhosi lo ubuthakazelela iminyaka engu-132 yalelidolobho. Umkhosi uqale ngombukiso we-parade le-carnival emigwaqweni esenzikini yedolobho…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×