Lamhla siphetha indaba yethu eyohambo lweNkosi yaMangwe uNtshosho Zwane II ngesikhathi ethekele eMagugu.
Okwavele kwabaluleka kwathi kla yikuthi bona amasiko abo lemvelo yabo basakulondolozile, bayakuguguza.
Mhlawumbe lokhu kungenxa yokuthi awabo amakhosi baseselawo ayiwo izinsika zamasiko lembali yakibo. Angithi sisekhona iSilo saMabandla, uGoodwill Zwelithini?
Lemigubho yabo basayenza iminyaka yonke. INdlovu isazikhetha izintombi ngesikhathi soMhlanga. Asahatshwa ngezibongo zawo amakhosi akwaZulu. Kanti lezi izithakazelo ziqukethe umlando wesizwe esingaphansi kwaleyonkosi. Phela siyake sitsho ukuthi thina sibesingalobi kodwa lokhu kubekungatsho ukuthi kasikwazi ukulonda lokuveza imilando lokuqhutshwa kwamasiko endulo.
Pho ishwa elikhulu lehlela isizwe sikaMthwakazi. Kwathi amaNgisi eselicithile ilizwe likaMzilikazi ngokududula uMakhobolondo, uLobhengula waMawaba abaNtwana bahluthunwa phakathi kwesizwe bayagxunyekwa etshatshalazini khonale eMzansi Afrika. Lapha sisithi abaNtwana sitsho uNjube, uMphezeni kanye loNguboyenja, abazalwa nguLobhengula esahlezi kwesobukhosi. Wayekwazi ekuqonda ncamantshi uLozi ukuthi ovele efanele alumathise inhlasi nguNjube Khumalo. Waqanda mo uMthwakazi engaselayo inhlansi, labhadlaza ungasekho umthunzi.
Kwahle kwafa wona umgogodla lenhlanyelo yentuthuko lokulondolozwa kwamasiko lembali yakithi.
Nxa lathi silangazelela imvuselelo yolimi lamasiko ethu kusemqoka ukuthi sibeyimbumba lalaba abaqhamuka eMzansi abafika lapho okuselenhlansi ezivuthayo ezizala amakhoza abuhanguhangu. Sikubonile-ke lokhu ngesikhathi inkosi yaMangwe yethekele. Mhlawumbe bakhona abangaziyo ukuthi kulani eMagugu, kungaba kuhle sibachathekele inzwisa. Lapha inzwisa iqondana lemidwebo esemidulini, imifanekiso ebalula ngempilo yamaNdebele engakaze abhuqelwe phansi ezibini ngamaNgisindini kaLozi.
Imifanekiso le iveza impilo lamasiko obekuqhutshwa izolo izwe lisakhile, kusadliwa ngoludala.
Imifanekiso le engamatshumi amabili lesikhombisa yakhethwa ngonanzelelo ukuze abasakhulayo bona asebalahlekelwa lulwazi lwemvelo yezolo bafunde kuthi abanye bayikhumbule impilo yezolo besesemakhaya.
Kulapha-ke esathi sihamba sifunda ngale imifanekiso iNkosi yaveza ulwazi lobugagu bayo. Ngeviki elidluleyo sachaza ngemvunulo efaneleyo okuyinto ethi nxa umuntu engasayilandelanga kuthiwe akagqize qhakala.
Sathi sifika emfanekisweni okhombisa amadoda anatha utshwala saziswa ukuthi iqhaga leliya elilesiswana phezulu yilona elalihanjiswa koMkhulu kanye lenyama ithwelwe ngesithebe. Bekusothiwa koMkhulu izolo. Umuntu oyakotha ubehamba ethwele azakwethula enkosini. Thina-ke sesabamba elithi isithebe ngesokucholela. Size sazi lesaga esazalwa yiso isithebe, esithi sona, “guga sithebe kade wacholela.” Ukuthi inyama yayidlelwa esithebeni kasisakwazi.
Belo lami lo lokho ngakukleklwa ngu-Anthony Magagula ngesikhathi ngimethekele khona emzini wakhe eMasungamala emkhonweni weLupane.
Sithe sesifika emfanekisweni otshengisa omama ababili abagigayo sayitshela iNkosi ukuthi lokho kwakungumgigo lengiga. Hatshi lokho kwakhanya kuyinto entsha kuyo ngoba bona bakhuluma ngogqulo. Hawu, sababaza sankema ngoba thina sazi kugqulwa inkelo. Kanti-ke bona kababaluli phakathi komgigo lengiga. Bubili bakho lugqulo.
Savuma sibili ukuthi ukufunda akupheli.
Sithe sesiphetha uhambo lolo iNkosi yacebisa ukuthi kungaba yinto enhle ukuthi abeMagugu babelobudlelwano labo. Yatsho lokutsho ukuthi bangabakhona abethekela iMagugu bazefundisa ngokwenziwa kwezinye izinto ikakhulu okugoqela ukubunjwa kwezimbiza, ukwelukwa kwezikhetho kanye leziphika.
Nxa lokho kungakhanya sengathi luqaqa olulameva kungasetshenziswa amakhamera athathe imifanekiso obaba labomama besebenza ibisilethwa kwelakithi ukuze lathi ababazi, abeluki labathungi bakithi bazuze ulwazi lobuciko.
Indlela ivele ibuzwa kwabaphambili. Nanso-ke indlela siyikhonjwa. Osekusele yikuyilonda leyondlela. Izenzo kungemazwi yikho nje esesifanele sikwenze.




