Isenzukuthi — Isibabazo

Isihloko sesifundo sethu simbaxambili kusitsho ukuthi sizaqedisa isenzukuthi sedlulele kusibabazo.

Ukwakhiwa kwezenzukuthi ezenzweni

Ezinengi izenzukuthi zakhiwa ngokususa ilunga lokucina lesenzo. Izibonelo:

Isenzo Isenzukuthi

finyeza finye

gegebula gegebu

gamula gamu

hlephuna hlephu

siphuna siphu

gxamuza gxamu

lunguza lungu

genquka genqu

cezuka cezuka

Isibabazo

Enkulumeni yethu yensuku zonke sasikhulume amazwi aveza imizwa yethu lomumo esikuwo ngalesosikhathi. Nxa sisemumeni onjalo sithi siyababaza. Siyababaza ngezizatho ezitshiyeneyo njengokukhuza umhlola, ukutshaywa luvalo, ukuthokoza okukhulu, kumbe ukuba sesizini olukhulu.

Imihlobo yezibabazo

Izibabazo zilemihlobo emibili eyaziwayo. Zikhona izibabazo zemvelo ezadabuka lolimi lwesiNdebele, kubekhona ezinye ezakhiwa kwezinye izincezu zenkulumo.

Izibabazo zemvelo

1. Ezitshengisa ukwethuka: Maye! Maye babo! Hayi bo!

2. Ezitshengisa ukujabula: halala! Ngcingci kandoyi!

3. Ezokukloloda: watsha! klibhi klolo! vuka! silima!

4. Ezokulwa: mama ngadla! watsha! wena!

5. Ezokuncenga: phepha! mayuyu! awu bakithi!

6. Ezokumangala: hawu! Yebo! kanti kunjalo! Abe!

7. Ezokuphika: cha! Hatshi! hatshi bo! qha! hayi! phinde!

8. Ezikhombisa ukuvuma: yebo! ye! ehe! wo!

9. Ezokukhuleka emzini: E-kuhle! Ngekhaya! Sikhulekile! E-Ndlovu!

10. Eziqondana lokubiza: Khumalo! Dube! bantu! zihlobo!

11. Ezokubingelela: Sabona! Salibonani!