Isinciphiso siyaqhutshwa

Ukwakha isinciphiso

Kuviki ephelileyo sinanzelele ukuthi wonke amabizo esawapha njengezibonelo ayecina ngonkamisa – a kumbe –e kumbe – i kumbe – o kumbe –u.

Nanka amabizo akhona – umuzi – umuzana; isihlahla –isihlahlana; isalukazi – isalukazana; umlenze –umlenzana,; induku – indukwana; ibizo –ibizwana.

Wonke la amabizo asebenzisa isijobelelo sesinciphiso u ana.

Lawo acina ngonkamisa –a, -e lo – i nxa sisakha isinciphiso, siyabasusa laba onkamisa sibesesijobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana endaweni yabo.

Kumabizo acina ngonkamisa –o kumbe –u siyabangwaqazisa laba onkamisa babengusingankamisa –w- besesijobebela isijobelelo sesinciphiso u-ana.

Izibonelo zalokhu: umuz(i) + ana > umuzana; umlenz(e) + ana > umlenzana; ibiz(o) + w + ana > ibizwana; induk(u) + w + ana > indukwana.

Qaphela:

Emabizweni acina ngonkamisa u – o lo –u njengasemabizweni – ibizo, induku; onkamisa u –o lo –u abasuswa, kodwa bayangwaqaziswa babengusingankamisa u –w-.

Akhona amanye amabizo angabaludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.Nanzi izibonelo ezimbalwa ezitshengisa leyonguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni:

Ondebembili                                                                                       Olwangeni

P (ipopo)                                                                                        tsh (ipotshana)

ph (iphatshana)                                                                              tsh (iphatshana)

bh (isigubhu)                                                                                    j (isigujana)

Sizaqala lapha kuviki ezayo.

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *