Isinciphiso siyaqhutshwa

Ukwakha isinciphiso

Kuviki ephelileyo sinanzelele ukuthi wonke amabizo esawapha njengezibonelo ayecina ngonkamisa – a kumbe –e kumbe – i kumbe – o kumbe –u.

Nanka amabizo akhona – umuzi – umuzana; isihlahla –isihlahlana; isalukazi – isalukazana; umlenze –umlenzana,; induku – indukwana; ibizo –ibizwana.

Wonke la amabizo asebenzisa isijobelelo sesinciphiso u ana.

Lawo acina ngonkamisa –a, -e lo – i nxa sisakha isinciphiso, siyabasusa laba onkamisa sibesesijobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana endaweni yabo.

Kumabizo acina ngonkamisa –o kumbe –u siyabangwaqazisa laba onkamisa babengusingankamisa –w- besesijobebela isijobelelo sesinciphiso u-ana.

Izibonelo zalokhu: umuz(i) + ana > umuzana; umlenz(e) + ana > umlenzana; ibiz(o) + w + ana > ibizwana; induk(u) + w + ana > indukwana.

Qaphela:

Emabizweni acina ngonkamisa u – o lo –u njengasemabizweni – ibizo, induku; onkamisa u –o lo –u abasuswa, kodwa bayangwaqaziswa babengusingankamisa u –w-.

Akhona amanye amabizo angabaludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.Nanzi izibonelo ezimbalwa ezitshengisa leyonguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni:

Ondebembili                                                                                       Olwangeni

P (ipopo)                                                                                        tsh (ipotshana)

ph (iphatshana)                                                                              tsh (iphatshana)

bh (isigubhu)                                                                                    j (isigujana)

Sizaqala lapha kuviki ezayo.

Related Posts

Indoda iklinya ibulale umkayo ngentambo zezicathulo

YiNtatheli kaMthunywa KULENDODA yeHarare ekhame umkayo ngentambo zezicathulo wafa kulandela ingxabano kubangwa ukungathembeki emtshadweni. Indoda le, uStephen Sarurai eleminyaka engu-30 yokuzalwa yeHatfield, imiswe phambi kukamantshi uLisa Mutendereki ngoMvulo isetheswa icala…

Asekuzinga eliphezulu amalungiselelo eTshitaudze Heritage Festival

Nkosilathi Sibanda KUZABUKISWA amasiko amaVenda, amaShangani lamaSotho kumkhosi weTshitaudze Heritage Festival eMpande, eBeitbridge, esabelweni seMatabeleland South. Umkhosi lo, ozaqhutshwa okwakuqala uzabe useTshitaudze Cultural Village, kusukela mhlaka 25 kusiya ku 27…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *