Isinciphiso siyaqhutshwa

Ukwakha isinciphiso

Kuviki ephelileyo sinanzelele ukuthi wonke amabizo esawapha njengezibonelo ayecina ngonkamisa – a kumbe –e kumbe – i kumbe – o kumbe –u.

Nanka amabizo akhona – umuzi – umuzana; isihlahla –isihlahlana; isalukazi – isalukazana; umlenze –umlenzana,; induku – indukwana; ibizo –ibizwana.

Wonke la amabizo asebenzisa isijobelelo sesinciphiso u ana.

Lawo acina ngonkamisa –a, -e lo – i nxa sisakha isinciphiso, siyabasusa laba onkamisa sibesesijobelela isijobelelo sesinciphiso u-ana endaweni yabo.

Kumabizo acina ngonkamisa –o kumbe –u siyabangwaqazisa laba onkamisa babengusingankamisa –w- besesijobebela isijobelelo sesinciphiso u-ana.

Izibonelo zalokhu: umuz(i) + ana > umuzana; umlenz(e) + ana > umlenzana; ibiz(o) + w + ana > ibizwana; induk(u) + w + ana > indukwana.

Qaphela:

Emabizweni acina ngonkamisa u – o lo –u njengasemabizweni – ibizo, induku; onkamisa u –o lo –u abasuswa, kodwa bayangwaqaziswa babengusingankamisa u –w-.

Akhona amanye amabizo angabaludubo ekwakheni isinciphiso. Lawo yilawo alondebembili kumbe unsinini elungeni lokucina. Lowo ndebembili kumbe unsinini uguquka abe ngulwangeni anduba kujotshelelwe isijobelelo sesinciphiso u-ana ngemva kokususa unkamisa wokucina webizo.Nanzi izibonelo ezimbalwa ezitshengisa leyonguquko yabondebembili labonsinini besiba ngolwangeni:

Ondebembili                                                                                       Olwangeni

P (ipopo)                                                                                        tsh (ipotshana)

ph (iphatshana)                                                                              tsh (iphatshana)

bh (isigubhu)                                                                                    j (isigujana)

Sizaqala lapha kuviki ezayo.

Related Posts

Kutsha izakhiwo ezintathu enzikini yedolobho lakoBulawayo

Raymond Jaravaza IZAKHIWO ezintathu ezisenzikini yendawo yamabhizimusi koBulawayo zilumathe umlilo ngoLwesibili emini. Okwakhathesi, izicitshamlilo zeBulawayo Fire Brigade ziphakathi komsebenzi kulindawo esemgwaqweni kaLobengula Street ku-3rd lo 4th Avenue. Izimota eziyisithupha zokucitsha…

IBosso ibonga abasekeli

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHighlanders selibonge bonke abasekeli balo abahambe eGweru ukuyakhuza iqembu kumdlalo walo leTelOne ngoMgqibelo. Kumbiko okhitshwe liqembu ngoMvulo ekuseni, iBosso ithe uthando lwabasekeli kaluqhubeke, njalo lukhuthaza abadlali, abaqeqetshi…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×