Isizwe lesizwe silamaqhawe aso!

YiNtatheli kaMthunywa
“Lo ongelalwazi ngembali lemvelaphi yakhe, ufana lesihlahla esingela mpande,” la ngamazwi omculi wodumo uBob Marley ecebisa izwekazi le-Africa ngokuqakatheka kokuziqhenya njengabantu abaNsundu.

Amazwi la ayathophela ngalinyanga kaNcwabakazi lapho iZimbabwe inanza ilanga lamaqhawe alwela inkululeko yesizwe. Angeke sikhulume ngokuthi siyisizwe uma sikhohlwa ukubabaza umsebenzi owenziwa ngamaqhawe ethu.

Ukwazi ngembali yamaqhawe la, kwakha isizwe esiqinileyo.

Okuzabaluleka mhlaka 9 kuNcwabakazi yikuthi ikhefu leli lize ngesikhathi uHulumende ebike ukuba kukhunjulwe wonke amaqhawe, ikakhulu la obesekungathi asekhohlakele.

Besekujwayelekile ukuthi mhla kufike lelilanga kukhunjulwe labo abalwa impi yenkululeko ngomvukela wesibili.

Inengi lingabe lisazi ukuthi impi yaliwa ngamabutho eZimbabwe People’s Revolutionary Army (Zipra) lawe-Zimbabwe National Liberation Army (Zanla), ikanti akhona amaqhawe kuzwa, alesisindo esiphezulu, aphendla indlela yokukhululwa kwabaNsundu kusukela ngeminyaka yama-1800s.

Isizwe samaNdebele sizakwamukela ngokugcweleyo isibonelo sikaMongameli uEmmerson Mnangagwa esokubabaza ubuqotho bobukhokheli buka-General Mtshana Khumalo, isotsha elikhulu leNkosi uLobengula.

Kuthethe iminyaka ukuthi uHulumende abize uGen Mtshana Khumalo njengebutho eliliqhawe. UKhumalo ugcwele kumbali yakuleli lapho akhokhela khona amabutho eMbizo atshabalalisa isikhulu samasotsha eRhodesia uAllan Wilson lebutho lakhe, ePupu, mhlaka 4 Mpalakazi ngo-1893. Impi yase-Pupu yaba yisiqalo sokulwela isizwe. UGen Mtshana Khumalo lebutho lakhe okwamanje sebebizwa njengamaqhawe esizwe.

Ngaphandle kuka-Gen Mtshana, uMongameli wesizwe wabika ngomnyaka odluleyo ngelanga lamaqhawe ukuba uHulumende uzancedisa isizwe sikhumbule leNdlovukazi uLozikeyi, uMgandane Dlodlo loMbuya Nehanda.

NgoMvulo labo bazakhunjulwa. Yikho nje sekulesithombe sikaMbuya Nehanda eHarare.

LaseNgilandi, abelungu balokhe bekhuluma ngaye, okutshengisa ukuba wabamkhulu umsebenzi awenzayo ekukhululeni isizwe seZimbabwe.

UMongameli uMnangagwa ngenyanga kaNkwenkwezi wabika emphakathini ukuthi uHulumende uzakwakha isithombe sika-General Mtshana Khumalo.

“Sizakwenza isithombe sakhe uGeneral Mtshana Khumalo…,” kwatsho uMongameli Mnangagwa ekhuluma eseNkabazwe ngoNkwenkwezi.

Ukuzimisela kukaHulumende okhokhelwa nguMnangagwa ekuphakamiseni inhlonipho yamaqhawe iyavela obala kuwo wonke umuntu owazi ukuqakatheka kwembali yesizwe.

Ngokunjalo, ukukhunjulwa kwamabutho eNkosi uLobengula kuzaphendla njalo ekuthini uHulumende aqhubeke ngokuveza amanye amaqhawe angabe esekhohlakele kumbe engekho kungwalo zembali yaseZimbabwe.

Lokhu kuzanceda njalo ekuthini abantwana bafundiswe ngendlela isizwe esathola ngayo uzibuse.

Ukukhunjulwa kwamaqhawe afana leNdlovukazi uLozikeyi sekubonakala lakumswenko yakulezi insuku.

Ikhona intsha ethunga izigqoko esiqalile ukudinda imfanekiso kaLozikeyi ezikipeni. Izikipa lezi sezigcwele koBulawayo okuyikhona okugcwalisa umbiko kaMongameli Mnangagwa owokuthi sikhumbule wonke amaqhawe, ngazo zonke indlela.

Lapho okukhulunywa ngoJoshua Nkomo, uLookout Masuku, Jason Ziyaphapha Moyo, uDumiso Dabengwa, Masotsha Ndlovu labanye, kuzamele kukhunjulwe lalabo abalwa phambilini, ikakhulu ibutho likaLobengula lenduna zakhe.

NgoMvulo akusoze kufane njengeminyaka edluleyo. UHulumende uthe kuzavunyelwa abantu abangedluli abangu-50 ukuthi bangene e-Heroes’ Acre eHarare njalo kumele kube ngabahlatshwe ijekiseni yeCovid-19. Lembuthano emathuneni asezabelweni izafana.

Konke lokhu kwenzelwa ukulandela imithetho yokwenqabela iCovid-19. Imuli zamaqhawe lamaqhawekazi zizaphiwa ithuba lokuthi zifake amaluba phezu kwamathuna ezihlobo zazo.

Related Posts

Ziyawa eGwanda

Abaculi beSouth Africa, amaQ Twins, sebefikile kuleli ngemva kokuphuthelwa luhambo lwabo lokuqala ngenxa yokulahleka kwamaphasipoti abo. Amawele la, afike elizweni ehamba lomculi odume ngengoma ethi “Uyoncengwa Ngunyoko”, uMafikizolo, njalo bonke…

Konke sekumi ngomumo kuBulawayo Arts Festival

Langalakhe Mabena KONKE sekumi ngomumo kumcimbi wezomculo oweKings and Queens Concert ozaqhutshwa ngaphansi kweBulawayo Arts Festival (BAF) mhlaka 4 Nhlangula. Umcimbi lo uxhaswa yikhansili yedolobho lakoBulawayo njalo uyingxenye yemcimbi yokuthakazelela…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×