Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu njalo abanye seliqalisile imihloliso yaphakathi komnyaka, asiyithatheni ngokuqakatheka ukuze sizibone lapho esikhona. Kuleli iviki sizaqhubeka sikhangela ukuphicana.
Ukuphicana bekuqakathekile kakhulu esizweni saMaNdebele. Bekuyindlela yokufundisa abantwana izinto ezinengi abaphila lazo nje esigabeni. Bekusenza abantwana bananzelele ukuqakatheka kwezinto ezimbalwa kanye nje lokwenzakala kwezinto ezithile:
amasiko, imvelo, izifuyo, ukuphila kwabantu, izilimo lokunye okunengi bekuvela ekuphicaneni. Kwezinye izigaba zelizwe Ukuphicana bakubiza bathi ngamalibho.
Ukuphicana bekusiba ngumbuzo odinga impendulo masinyazana ngakho bekudinga umuntu ocabanga masinya aphume lempendulo umbuzo ungakadluliselwa phambili.
Ukuphicana bekukhuthaza ukuba abafundi bacabange ngokujulileyo njalo bekubenza bangabi ngamavila okucabanga bazibone ubuthutha njalo bakhathazeke nxa besehlulwa yikuphicana okuthile.
Bekuqakathekile njalo ukuphicana ngoba bekungumdlalo ebantwaneni, bekubenza balibale besekubahanqa ezintweni ezimbi akade bengazenza. Phela umuntu angaswela okokwenza ucina nje esenza izinto ezingalunganga.
Ukuphicana lokhu bekusenza onqobileyo azigqaje kakhulu ngoba etshengise ukuba yincitshi yokucabanga, phela nxa ungacabangi ngeke uzithole izimpendulo eziqondileyo.
Ukuphicana bekufundisa abafundi ngokudla okuthile, isibonelo, ngokuphicaphica ngokudla kwami okuthi kungakaphekwa kungabi lombala ocacileyo kodwa kungaze kuphekwe kube lemibala emibili.
Ababuzwayo bazaqamba lokhu lalokhu behluleke kodwa bacine besitsho ukuba impendulo liqanda.
Phela iqanda ungalipheka livuka libe lemibala emibili engakhanyiyo nxa lingakaphekwa. Lokhu kwenza abantwana bafunde okunengi nje.
Okunye amalibho ayafundisa ngezilimo ezithile. Ilibho elithi ngikuphicaphica ngomfana wami owahamba eGoli enqunu wabuya esephakathi kwebhokisi, impendulo ngamazambane.
Lokhu kufundisa ukuba amazambane ahlanyelwa nje eyinyanganyana kodwa nxa esevunwa abuya esesebhokisini, kwenza abantu bananzelele ukwenzakala kwemvelo kuzilimo.
Likhona njalo elinye ilibho elithi, ngikuphicaphica ngomntanami ongakhethi indawo nxa efuna ukuhlala. Impendulo lithumba.
Lokhu kufundisa abantwana ukuba ithumba kalikhethi ndawo liyahlala loba kungaphi emzimbeni.
Lokhu kwenza bananzelele bengethuswa yikumila kwamathumba noma ngaphi.
Likhona njalo elinye ilibho elithi, ngikuphicaphica ngomfana wami odla njalonje kodwa akasuthi. Impendulo kuthiwa ngumhlaba.
Lapha kakhulu abantwana bayabe befundiswa ngokufa. Phela uKufa akukhethi muntu, umntwana konke lomdala kuyathatha.
Lokhu kwenza ukuthi ukufa kwesabeke kakhulu njalo abantwana labo basuka bazinanzelele izenzo zokufa babone ukuthi kuyinto engelazwelo.
Elinye ilibho elijwayelekileyo ngelithi, ngikuphica ngabafana bami ababili abawela umfula ugcwele, impendulo ngamehlo. Lapha kukhomba ukuthi amehlo abona ulutho olukhatshana njalo wona ayafika lapho umuntu angeke afike khona. Lokhu kukhomba indalo kamlimu nje ukuthi yenzakala ngezindlela ezitshiyeneyo.
Likhona njalo elinye elithi, ngikulibha ngomfana wami ohamba enyenya njengesela.
Impendulo lunwabu. Phela unwabu alukaze lwahamba lutshitsha. Isikhathi sonke nje luhamba lusikiza angathi alufuni ukuhamba.
Lokhu kwenza ukuthi lungafiki lapho oluyakhona luthathe isikhathi eside. Elinye njalo lithi ngikulibha ngomfana wami lomzimba omncinyane kodwa othwele inkalakatha yekhanda. Lapha kuyabe kutshiwo amakhiwa. Ikhiwa liba ngumcijo ngaphansi beselisiba likhulu ngaphezulu.
Wonke la amalibho ambalwa esesiwaqambile akhomba kakhulu imvelo. Izinto ezidalwe ngumdali zinjalo ezingelanguquko.
Amalibho la aba yisifundo esikhulu ebantwaneni ngoba basuke bananzelele izinto ezithile bagxile ekucabangeni.
Kunengi ke abantwana abakufunda kumalibho. Singatsho ukuthi amalibho njengezinganekwana ayeyindlela
yokufundisa abantwana ngezinto ezimbalwa abaphila lazo nje jikelele.
Lamuhla abantwana bahanjiswa esikolo banikwe lokhu lalokhu ukuze kukhanya ukukhalipha kwabo kodwa izolo bekufundiswa ngakho ukuphicana lokhu. Ingqondo zabo bezihlala zikhaliphile kubenze benelise ukumelana lemumo ethile nje empilweni. Asiqhubekeni ngeviki ezayo.




