Tshidzanani T Malaba
“KUGALAMOYO whube nemalebeswa muzwinhu zwatino galabgwe muzwili. Ngekugalamoyo towhisisa kuti hango yakathamiwa ngedama leNdzimu, kobva kuti zwatino bona zwakathamiwa ngezwinhu zwisingaboneke.”
(Bahebheru 1:1&3). Mawhisisa tjalebgwa wali? Hango yatigele muyili nasi yathamiwa ngezwisingaboneke.
Yakabakanyiwa ngekugalamoyo. Ngono bamwe mungati Ndzimu yega ndiye unakugalamoyo muna zwisingaboneke. Banhu abangakhone. Ndilanimbeli nayigogu lukwalo mobona bamwe banhu banonga iwe nami bakathama kene bakatigwa zwinjinji nentha yekugalamoyo.
Mosi ngekugalamoyo wakati akula, kalamba kudan’wa mwana wenkololokadzi waFaro . . . Ngekugalamoyo Mosi wakabva kuEgipiti asingahle buhongola gwaFaro, nekuti wakadzikitidza se unonga wakabe ebona iye usingaboneke.” (vs 24 & 27).
Akuna tjinhu tjakabangalalila nhu selebeswa. Lebeswa tolihla kakale tolidzeta. Apa ndobva lebeswa lezwakatikala hhulo. Ngono lebeswa linolebgwa hapa, ilebeswa lezwinowotikala mangwana, whuwolota wakalinga. Bangana banaleswa nebuKalanga netjiKalanga mangwana? Anditobva lebeswa lahhulo kene lanasi. Nhu unalebeswa lamangwana, unolidza nlidzo, kasekelela. Umuhango iye yega yelebeswa lamagwana, etjila kene efa, eguta kene alimuhhala, ekudziwa kene ekayikanyiwa unosekelela tjoselele.
Banotebela zwakathamiwa, nezwinoboneka nameho, ndibontigwa! Abana mano anokudza tjaba tjamangwana.
Banoyi ndibo ndondabo. Banotebela kene yani zwe wababinga. Mano abo akalizana pabataligwa. Abatobona zwimbeli banobona pabayapo, nezwihule koga. Banokubva beti: “Tjinga kwatakalula tikabe bangapa, tjawunokumbula atjizotongotiwa kakale atjingatikale” BaKalanga, kuna banobona zwisingaboneke kene? Kuna bangata zwisakatongotiwa kene? Ape baliyapo sedzelani tizuwe.
Banhu basingagalemoyo abana lebeswa nemangwana, abatokula banogala bakalinga hule kunazwakatiwa, kene pasi kuna zwino boneka. Abatolinga mbeli, abatomusa meho, abatokula! Dama loNdzimu loti Mosi wakati “akula kalamba.” Takula kene? Kuna tjatanhu talamba? Kene tobvuma kose banhu ape beti; hakuna banhu banoyi baKalanga munayeyi hango, hakuna lulimi gunoyi tjiKalanga whuhangana kwendimi dzakwako kwakazwala itjetjituhwane. Moti tibe bontigwa banotigwa baligele? Imi ndakula, kakale ndelamba, ndolamba tjose handitetjimwe tjinhu, handitegumwe ludzi, anditelutabi gwedzimwe njudzi, NDINKALANGA! Oku ndokumimila ndilipehhugwi kwehongwe, kuti yani nani azibe. Bangana bakula, bangana boziba lamba? Pamulipo sedzelani timimile tose.
Kula ate kuli kwehabana. Ate kuli kwebanamimoyo minyolo. Atekuli kwebanohaka tandabala. Wakula kalamba aatjahla, aatjina honi, unogala nebhato lin’ompela. Unoteyedza zwikuhhe. Unohemwa nebana babe kahemwa nentaya. Unosunga bula kalala hhala. Unoba tjilegwe alitjenjebvu. Unotukwa kasekwa. Unoba mpengo kaniniwa senhuzi. Mosi wakadzikitidza. Akuna wakatongodzikitidza asingakayikanyiwe! Banogalamoyo kuti buKalanga gusingatjibon’we ngwehanduka, dzikitidzani. Ape musagubona, bana banowogubona. Basandiwha musindisenge, bakulukugwi banoti: “Zwitapata ndezwembva kule zwenzwaligwa koyi whuzana kwebana.”
Heyi mitupo yanasi, tolinga yakaMoyo netunhiwa kwayo. Kuna Moyo yaka Nlefu (Mlevu), Gumi (Nkiwane), Ntuzi (Mthunzi), Mangandi (kuku bangu kamme), Nhoma (kuku bangu katate), Mbila (kukugulu bangu), Tjilimo (ikabili nodla zwibisi), Talawunda (nzekulu wangu), Nkali (Phambuka), Dlembewu, Hhundu, Gululu, Nyaka, Nhumi, Tjimbwi, Dzwakayi. Hapa ndakusiya undikunhe muluhala kene mu email. Musikangan’we kutidzide lakabhata tunhiwa kwebaKalanga, ndibo mme. Ndizo beyi bobaNkali, baniMangandi, baDlembewu. Ukawha Nkalanga oti; “ndolebesa baTjilimo tjose” uwunhle!
Kalanga Language and Cultural Development Association [email protected] +263772610726.




