Wiseman Sibanda, [email protected]
Tilibanhu titjila kunazwiyeto nemazwibhato akalingiligwa kuti tiwakudze. Zila yatinotjila nayo nethama kwedu kosiyana nezwiyeto zwemhuka. Zwiyeto zwatinota nethama kwedu tobva tikakusiyila batjetjana banotobela hule bakalinga zwiyeto zwedu.
Tikanda negumbo lakatambunuka nayibo banonda nezila yakanaka, koga tikanda negumbo linamakhoda kubva kuti nebanotobela hule banojalo-bo. Kwagala mhembgwe ludzi yakazwagwa inalutoba, kakale mankara tjakatodza mayi.
Zwiyeto zwebamwe banhu mahhuba iyawa zotjenamisa. Ungahaka ukahaya kuti kwakatjinginani mubanhu. Kunonga mazwibhato-ke ungati kwabelungano gwakafa nsi wasindibhuzwe.
Ntjetjana atjaziba zwitebamisa mbeli kwewhola, newhola ayitjaziba kudza ntjetjana. Ukalinga mahhuba anasi akutjatjenamisa wana mwana unamakole gumi linakuhanu eswiswana nkabo webusukwa nenhutana angabe batategulu babe.
Banopfuta nefodlo beswiswana, ukohaka uhaya kuti ndebo bani kene nzuwo bani inobahanganya.
Tjiyeto tjetji tjekuti banhutana bahwe beswiswana nkabo webusukwa atjizonaka. Mutjibanhu tjedu kozibgwa kuti nzwadzi ndewemwana wose, nemwana ndewenzwadzi wose.
Mwana aatokudziwa namayi natatayi boga, unokudziwa netjaba. Kudze yani kene yani ayebona mwana etjinya ewuntjemele. Bawhola ntolo wabo ndewesa bana muzila.
Ngono ape kwabe ibo banodiya bana busukwa nepfuta kobva kuti bunhu gwedu gobe gwatjilahika. Iko wale ape uswiswana busukwa nemwana, angabva ekakubona senhu whola wale, kene mobe matjibe thaka?
Bamwe banhutana nebakadzimayi banodla mabisi etjimhanje. Anoti etjahanyuka mabisi uwana betjela zwabo besingahle nekuti hango yakabalinga.
Nlayo weZimbabwe unoti yani nayani unamakole akusi gwegumi nehhanakadzi mwana. Ngono nowana nhu whola etola mwana ewunta nkadzi kene nlume.
Uwana nhutana wabe nen’holo tjena edanana netjanana tjitjanhuwa nkaka muzwimilo.
Uwana nkadzimayi unoyi BakaNhomwe ekakatana netjiyisana tjinolizana nemwana uwe.
Whola ngadzizwidiye kuti dzibone wose mwana semwana uwe. Iko ungawha tjini kwabe iwe ubona mwana uwo utjakula ehahawudziwa nenhutana usitjina nemeno! Ngatiletjeni bana bakule babumbe lemangwana labo.
Mabisi ngaaletjewe ayibve, asidliwe etjimhanje. Nlayo unoti unotola mwana ekawunta nkadzi kene nlume unotjuluka nlayo, ndizo ngaasungwe.
Ape ulimwana ukabona nhu whola ehaka kuta nkadzi kene nlume inda kunabenlayo kene ulobe n’hala kuna 116 kunabakalinga nezwebana (Childline).
Mumizamakwayi (social media) kwabe tjipuna ndikubudze. Yebanhu, takaloyewa nani? Zwinotiwa papo zokusiya wakakaabala. Taketiziba kuti nhu aatondila banhu mbudlo, kuhhe kwebanogwala n’holo.
Nayiko bahomanana banago bugwele bawungawana besumasuma belinso. Ngono mumizakwayi banjinji abatjazeeza posela mifananidzo yabo balimbudlo. Uwana nlumetate kene nkadzimayi ozibgwa bumbudlo gugwe netjaba tjose.
Mifananidzo yeyi inoposegwa muludandi inogala-po, inobon’wa nebana nebana bebana benyu. Kosa honi seni!
Awulinhu wetjikadzi ukaposela bumbudlo gugo muludandi banhu banokubona senhu usakazwibhata, bhulula mpulula mpuzu umuzila.
Kakale kosa hambwa muzina layibo babo banoposela bumbudlo kuti umwe nomwe abone. Ludandi hagutokangan’wa. Kene ukati wadzima hakutobva kukadzima.
Noti wadzima iko kunogala kuyimwe ntha, nokubona kwadusa n’holo limwe hhuba utjakafala. Banjinji bakatjilahikigwa nemihingo bamwe bekazwibulaya mifananidzo yabo yatjivukugwa mumakodi abakabeti bawavukidzila.
Bamwe ndebanotola mifananidzo besakambala bekotumila bakwinya babo. Banobe beti ndekwemeho enkwinya koga. Kana banhu ape bedanana zwinjinji zwinotiwa muzina leludo.
Koga kobva kukahababa nsi hhuba bukamu gwakhona gwasala gwabe nlonga. Uwana nhu ekuhlihlidzila nekuti ukawunlamba unotumila mfananidzo uwo kubanhu bawunohinga nabo kene bawunotshipa nabo.
Kene kweyi dusa mari ingapa, kene undiwhise munyu kudze ndisitumile banhu mfananidzo uwo. Kudze kusiswike mumamo iyawa, ngatiletjeni tumila mumhepo mifananidzo yedu isakanaka.
Sebanhu ngatikudzeni bunhu gwedu, tikudze nemilenje yedu. Kwakayipa monjela mhanje, letjani dziyibve. Ngatibeni lukuta gunohohela bana.
Kuhine tihwe titawulila bana ngano kana dzodiya nekwebutjilo pana kuti tihwe titi “skefu” tiswiswana fodlo nezwanana.



