Uhlelo: Isilisa Lesifazane

Nanku esikunanzelela ngalamagama. Zonke izinto eziphilayo zingehlukaniswa kabili. Kungabakhona isilisa lesifazane. Kujayelekile ukuthi kubekhona ibizo elimele umhlobo webizo kodwa lingachazi ukuba yisilisa kumbe yisifazane.

Ibizo elinjalo liveza ubulilibonke, okutsho ukuthi alehlukanisi isilisa lesifazane. Nanzi izibonelo zamabizo ayibulilibonke: umuntu, inkukhu, inkomo, inja, imvu, kanye lamanye.

Nxa sifuna ibizo elikhomba isifazane singasebenzisa isijobelelo – kazi kwamanye ala amabizo, besekusiba khona elinye nje ibizo elikhomba isilisa. Izibonelo:

Ubulilibonke    Isilisa    Isifazane

inkukhu        iqhude    isikhukhukazi

inja        ichalaha    injakazi

inkomo        inkunzi    inkomokazi

imbuzi        impongo    imbuzikazi

imvu        inqama    inqamakazi

Ngalokhu-ke sesilegunya lokuthi u-kazi yisijobelelo esikhomba ubulilikazi kumbe isifazane.

Qaphela ukuthi akhona amanye amabizo ehlukanisa isilisa lesifazane ngokusebenzisa amabizo ehlukeneyo, okutsho ukuthi awasebenzisi isijobelelo u-kazi ukutshengisa isifazane.

Izibonelo:

Ubulili bonke    Isilisa                                   Isifazane

umuntu             indoda                                 umfazi

umfana                                 inkazana

ubaba                                   umama

ubabamkhulu                       ugogo

Kuyenzeka njalo ukuthi sehlukanise isilisa lesifazane ngale indlela: umuntu wesilisa/umuntu wesifazane, umntwana ongumfana/ umntwana oyinkazana.

Ezinyamazaneni silakho ukuthi sithi: inja enduna/inja ensikazi; isilwane esiduna/ isilwane esisikazi.

Kuviki ezayo sizahlolisisa Isabizwana. Lamhlanje sizasichaza kuphela ukuthi siyini. Isabizwana lucezu lwenkulumo olusebenza njengebizo. Isabizwana singamela ibizo elingumenzi loba elingumenziwa emutshweni.

Related Posts

Kutsha izakhiwo ezintathu enzikini yedolobho lakoBulawayo

Raymond Jaravaza IZAKHIWO ezintathu ezisenzikini yendawo yamabhizimusi koBulawayo zilumathe umlilo ngoLwesibili emini. Okwakhathesi, izicitshamlilo zeBulawayo Fire Brigade ziphakathi komsebenzi kulindawo esemgwaqweni kaLobengula Street ku-3rd lo 4th Avenue. Izimota eziyisithupha zokucitsha…

IBosso ibonga abasekeli

Nkosilathi Sibanda IQEMBU leHighlanders selibonge bonke abasekeli balo abahambe eGweru ukuyakhuza iqembu kumdlalo walo leTelOne ngoMgqibelo. Kumbiko okhitshwe liqembu ngoMvulo ekuseni, iBosso ithe uthando lwabasekeli kaluqhubeke, njalo lukhuthaza abadlali, abaqeqetshi…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×