Ukulwangisa

Lisakhumbula lokhu bafundi? Kuyini ukulwangisa? Ukulwangisa yikuguquka kwabondebembili besiba ngolwangeni.

Nanzelelani ukuthi lokhu kwenzakala nxa sisakha isinciphiso. Lanxa sisakha izandiso akhona amanye amabizo alabongwaqa abaguquka babe ngolwangeni.

Izibonelo ibizo umkhubo liguquka libengu — emkhutsheni nxa sisakha isandiso sendawo. Kubizo isigubhu isandiso sendawo ngu/esigujini. Kubizo impuphu isandiso sendawo ngu/emputshini/.Kubizo umlomo isandiso sendawo ngu/emlonyeni/. Kubizo umumbu isandiso sendawo ngu/emunjini/. Kubizo insumpa isandiso sendawo ngu/ensuntsheni/.

Esikunanzelela lapha yikuthi ngondebembili belunga lokucina abaguqukayo babe ngolwangeni. Inguquko ebakhona yile: b-tsh, bh –j, mb-nj, ph – tsh, imp – ntsh,m – ny. Yiyo inguquko le eyenzakalayo nxa sisakha izinciphiso. Lanxa sifunda sikhuthaza ukuthi abantu bazi indlela eqondileyo yokukhuluma kumbe ukubhala kukhona abanye ongabezwa bethi: emkhubeni, esigubhini, empuphini, ensumpeni, njalonjalo. Leso laso kuthiwa yisiNdebele esiqondileyo.

Zamani umsebenzi olandelayo bafundi: Gcwalisa izikhexe ngamabala aqondileyo owakhe kulawo asezibayeni: Udadewabo usebenza — (idolobho). Ugogo uhlezi — (indlu) yakhe. Inyoka bayibulele isizigoqe — (ingubo). Kuthiwa ulezilonda — (amaphaphu). Bamfake uduma – (ikhanda).

Yakha izandiso zendawo ngamagama alandelayo uphinde uchaze ukuthi leso lalesosandiso usakhe njani: umqamelo, insimbi, impompi, umkhaza.

Related Posts

Ubotshwa elamathani amabili embanje

KUBOTSHWE indoda eleminyaka engu-58 ngemva kokuba itholakale ilembanje ezilesilinganiso esingaba ngamathani amabili kwenye itruck stop eseSoutherton, eHarare ngoLwesibili. UTapson Ndou ongumtshayeli wezimota ezinkulu ubotshwe kulandela ukuncwetshwa kwamapholisa indlebe abikelwe ukuba…

Bekusinwa kudedelwana kusuku lukaBulawayo

Nkosilathi Sibanda IDOLOBHO lakoBulawayo ngoMvulo beligcwele injabulo nanko inengi labantu liphume ngobunengi emigwaqweni ukuzonanza iBulawayo Day. Umkhosi lo ubuthakazelela iminyaka engu-132 yalelidolobho. Umkhosi uqale ngombukiso we-parade le-carnival emigwaqweni esenzikini yedolobho…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×