Leonard Ncube
ABADALA babethi isigogo sigoqwa sisemanzi nxa kukhulunywa ngokudingakala kokulaywa kwabatsha kumbe abantwana.
Sibuye njalo isintu sithi okwehlula umdeni kumbe isizwe kuyabikwa.
Lamazwi kukhanya yiwo atshotshozela elinye inina leVictoria Falls ukusungula uhlelo lokuvuselela amasiko esintu ngemva kokunanzelela ukuthi sokungumhlambi kazelusile ezigabeni ngoba phela isizwe sesitshabalala.
UNkosikazi Lizzy Ngwenya, wasungula indawo yamasiko lokuzithokozisa eyeDumisa Art and Cultural Centre duze legceke lendizamtshina eleVictoria Falls.
Ngemva kwalokhu uNkkz Ngwenya wabuya waqala uhlelo olubizwa kuthiwa “Umkhankaso wokubutha isizwe” ngendlela yokuzama ukuvuselela amasiko.
Uhlelo lolu lufana ledale lapho abantu abebuthana bekhuluma ngendlela ezingenziwa ukuvuselela amasiko kanye lokudingisisa imbangela yokulahleka kwabantwana emasikweni.
Iphephandaba likazulu livakatshele indawo yeDumisa phansi kwenduna uMvuthu ukuyaxoxisana loNkkz Ngwenya otshele intatheli ukuthi usadinga uncedo lokuvuselela umkhankaso wokubutha isizwe ngoba loluhlelo lwaselukade lwamiswa ngenxa yokuswela usekelo.
Izakhamizi zaziluthandile uhlelo ngoba zazigcwala eDumisa kuxoxiswana ngembangela zokufa kwamasiko esiNtu kanye lokuthi kungenziwani ukuzeavuselelwe.
Ukusilela kwezandla ekutholiseni abantu ukudla lokokuhambisa yikho okwenza uhlelo lufe, kubika uNkkz Ngwenya.
“Amasiko ethu asetshabalala ngenxa yezizatho ezinengi. Abantwana abasakhuzeki, yikho okwenza ngaqala umkhankaso wokubutha isizwe lapha emzini wenkosi uMzilikazi ukuze sivuselele amasiko ethu njengabantu besintwini. Sakuqala lokhu ngemva kokusungula iDumisa yona ezama ukuvuselela amasiko amaNdebele.
“Injongo yikunqanda ontanga ngoba yibo asebelahlekile. Sahlala phansi labadala besigaba sabumba icebo lokuthi sihlalise phansi abantu ngeminyaka yabo ukuze sizwe ukuthi ingaba yini imbangela yokulahleka kwamasiko.
“Saqala ngabantwana ngoba sinanzelela ukuthi nxa sebengale kweminyaka elitshumi lanhlanu kuba nzima ukubanqanda,” kulandisa uNkkz Ngwenya.
Uthe loluhlelo lwaba lempumela enhle ngoba izakhamizi zaluthakazelela njalo zifisa kube lokungenziwa.
Inengi labeka umlandu emthethweni lithi abantwana abasakhuzeki ngenxa yamalungelo.
“Ukudingisisa esakwenza ngokuhlalisa phansi abantu kwaveza okunengi. Abatsha basola abazali kukanti abazali labo basola abatsha lomthetho.
“Kulobunzima phakathi kwesizwe ngoba abazali bengasela mandla okunqanda abantwababo ngenxa yamalungelo.
Sithola ukuthi abantwana sebesethusela abazali ngokuyababika emapholiseni nxa bethe babakhuza kumbe ukubatshaya,” kutsho uNkkz Ngwenya.
Uthe olunye uhlupho luphakathi kwabomalukazana loboninazala.
UNkkz Ngwenya uthe bahlela njalo umhlangano phakathi kwamajaha asanda kuthatha, omkabo kanye labomamazala kodwa omalukazana bala ukuza.
Amajaha asola kakhulu ubudlelwano phakathi kwabomalukazana laboninazala bethi yibo obubangela ukungezwani ezimulini.
“Uhlelo lolu lwacina lufile ngoba saswela abangasincedisa ngendleko ezidingakalayo ezinjengokudla kwabantu nxa belapha kanye
lokokuhambisa. Siyafisa kakhulu ukuluvuselela ngakho siyacela kuzulu nxa ekhona ongasiphathisa kulokhu ukuze sincedisane ukubutha isizwe sakithi,” kutsho uNkkz Ngwenya.
Ubonge kakhulu owake waba ngukhansila eNdlovu duze leVictoria Falls uMzumzana Martin Ndlovu, iDibamombe kanye loMaqondana bona abake baphathisa.




