UMTHUNYWA

Abalimi bakhuthazwa ukuthengisa ezinye inkomo masinyane

YiNtatheli kaMthunywa

ABALIMI bakhuthazwa ukuthi bacabange ngokuthengisa ezinye zezifuyo zabo kusasele sikhathi ukuze bavikele inzuzo yabo njalo banciphise ukucuba kwezifuyo okungabangelwa yikuswelakala kokudla lamanzi njengoba isigaba sokulima sika-2026/27 kubikwa sizakuba lezulu elilutshwana.

Ingcitshi kwezokulima uDokotela Cosmos Magorokosho, osebenza ku-Agricultural Research Council (ARC), uthe abalimi kumele bahlole inani lezifuyo abalazo esibayeni beqathanisa lokudla kanye lamanzi akhona ukuthi kuyahambelana yini.

“Ukuthengisa ezinye izifuyo kusasele sikhathi kuyanceda ukuthi umlimi angalahlekelwa yimali yakhe. Nxa ungenza isinqumo sokuthengisa ezinye izifuyo, kuhle ukuthi uzithengise zisaphilile ngoba uzathola imali engcono kulokuthi ulinde zize zicube,” kutsho uDkt Magorokosho.

Uthe ukuthengisa ezinye izifuyo kumele kukhangelwe njengendlela yokulondoloza kuhle isibaya lokuhlela izimali, hatshi njengophawu lokwehluleka, ikakhulu kubalimi abalezifuyo ezinengi okwedlula amandla abo okuzondla lokuzinathisa ngesikhathi sokuailela kwamadlelo kunye lamanzi.

Ukhuthaze abalimi ukuthi bahlole imihlambi yabo kusese lesikhathi njalo bacabange ukuthengisa izifuyo ezingaphezu kwenani kwalelo abenelisa ukulidingela ukudla.

“Izifuyo zenu kazisiwo mthwalo ngesikhathi sokusilela kokudla. Ziyimpahla eligugu elingayiphatha ngokuhlakanipha,” kutsho uDkt Magorokosho.

UDkt Magorokosho uphinde wakhuthaza abalimi ukuthi bakhangele indlela ezingaduliyo zokugcina izifuyo zabo ukuze zingacubi. Enye yalezindlela yikusebenzisa ama-blocks e-urea lemolasi, anceda inkomo ukuthi zisebenzise ngcono utshani obomileyo obungelamsoco omnengi.

Uthe abalimi bangadinga uncedo kubalimisi ukuze babancedise ngendlela zokugcina izifuyo zabo zilokudla okwaneleyo endaweni abahlala kuyo.

Ingcwethi le iphinde yaveza ukuthi ukufuya imbuzi kuyindlela enhle ezindaweni ezijayele ukoma, ngoba imbuzi ziyenelisa ukudla izihlahlakazana inkomo ezingeke zikwazi ukuzidla, njalo zidinga amanzi amalutshwana nxa kuqathaniswa lesisindo somzimba wazo.

Ubuye wakhuthaza abalimi ukuthi balime izilimo ezimelana lokoma ezigoqela amabele, inyawuthi, indumba, amazambane, ukuze kwehliswe ingozi yokuthembela kakhulu emasimini omumbu.

Uphinde wakhuthaza abalimi ukuthi bathuthukise ukuqina lokuvunda komhlabathi ngokufaka umquba lezinto ezibolayo, ukutshiya izinsalela zezilimo emasimini lokusebenzisa utshani obubekwa phezu komhlabathi ukuze kuncitshiswe ukulahleka kobumanzi.

Uphethe ngokugcizelela ukuthi ukuphatha kuhle izifuyo, ukulima izilimo ezehlukeneyo lokulondoloza amanzi ngezinye indlela eziqakathekileyo ezinganceda ukuvikela ukutholakala kokudla emulini kanye lokuqhubeka kwemisebenzi yezokulima ngesikhathi somnyaka wendlala.