Nkosilathi Sibanda
BANENGI abafundi bezikolo zemfundo yebanga laphansi abakhulelwayo koBulawayo, abadinga ezempilakahle emakilinika ekhansili ngaphansi kweMakhandeni District, ngokutsho kwabaphathi benhlelo zempilakahle kazulu edolobheni.
Amakilinika angaphansi kwalesigaba kwezempilakahle agoqela iMakhandeni, Luveve, Cowdray Park, Magwegwe, Njube lePumula.
Abantwana laba kubikwa ngabaleminyaka engaphansi kwetshumi lasitshiya galombili. Enye yembangela yokwanda kwabafundi abakhulelwayo, kubikwa kungabe kuyikusetshenziswa kwezidakamizwa njalo ingcitshi kwezempilakahle zithe kulendingeko yokuthi kungenelwe masinyane, ikusasa labantwana lingakatshabalali.
Inhlanganiso yeNational Aids Council (NAC) iveza ukuba kulusizi ukuthi kulabantwana abangu-2 000 abakhulelwayo koBulawayo kunyanga ezingu-18 ezedluleyo. Inengi labo kubikwa ukuba lileminyaka yokuzalwa ephakathi kwe-10 kusiya ku-19.
Umaneja weNAC esabelweni sakoBulawayo uNkosikazi Sinatra Nyathi utshele iphephandaba likazulu ukuthi ngemva kophenyo, bananzelela ukuthi imbangela enkulu ngeyokusetshenziswa kwezidakamizwa.
“Ukwanda kwabantwana abakhulelwayo koBulawayo kuyakhathaza kakhulu. Ngo-2024 kuphela, sathola ukuthi kulamankazana angu-2 000 akhulelwayo. Loba kukunengi okulomthelela kulokhu, sibona ukuhambelana phakathi kokusebenzisa izidakamizwa lokwanda kokukhulelwa kwabantwana.
“Amankazana asengozini yokungaziphathi kuhle lokuhugwa entweni ezingayisizo, okudala ukuthi bacine sebekhulelwe,” kutsho Nkkz Sinatra Nyathi.
Ngomnyaka odluleyo uHulumende wasungula uhlelo lweMulti-Sectoral Drug and Substance Abuse Plan (2024-2030) lokwethula iDrug and Substance Abuse Agency kuhloswe ukulwisana lokusetshenziswa kwezidakamizwa.
Kusenjalo, inkokheli kungatsha ezitshiyeneyo emphakathini zibeke izikhalazo kulandela ukukhitshwa kwemibiko le.
Ummeli weMakhandeni Constituency ePhalamende uMnumzana Descent Bajila uthe: “Lesi isimo esitshaqisayo kasinkinga yezempilakahle kuphela kodwa siphambanisa ukuthuthukiswa kwezomkhonomi lekusasa yomphakathi.
“Ukumemetheka kwenani labantwana abakhulelwayo kulezi indawo kutshengisela ukuthi kulenkinga ezinkulu ezihlasele emulini ezibalisela ukuswela, ukusilela kolwazi kwezocansi lokudlwengulwa. Nxa abantwana abangamankazana bekhulelwa, impilo ziyaguquka ngendlela embi. Abanye bacina betshiya isikolo. Phezulu kwalokhu, nxa abantwana sebengomama kudala inkinga kwezempilakahle okugoqela imikhuhlane ethelelwana emacansini,” kutsho uMnu Bajila.




