Bhatsha nhu whuzana nelubaka

Tina Buhe Lobs Dube
Nhu utjimwe tjinhu tjakabangalala kubi. Kun’hingo usin’homa bumbika kukwe. Ungayedza nemano ose kuti nhu abumbike kene umbumbile koga nowana ekakanyala epalula hango enda kusiyiko.

Udzoti ngatiyende kunongina hhuba iye nowana epeyamisa gumbo linamakhoda ezutula  meho enda kunobhuda hhuba. Ipapo unojalo mabvumilana asingabhudile patjena kuti iye atotubula itjetjo tjawunoti atjithame. Nhu awungawunzibe, awungawunzibise kakale hawungawunzibile. Tjimwe tjinhutana tjakati “nhu!, nhu unokunhuwila sedoko lembgwa” tjijalo tjipfa mate nekuti tjakatjahema kuna watjigwadzisa moyo.

Lubaka gunjinji nhu unobakigwa ebakanyigwa koga nowana ekolomola enga unogwa newunowumbhatsha. Ape ungangina mumaguta makulukulu anonga boBulawayo kene Harare ndiko kwawungabona kuti nhu ana tjakanaka.

Kwazo kwazo ipapo banhu pabanogala bakazwiyana ndiko kunotjinyika mikumbulo yabo betangisa thama zwisina wakabona zwabasakatongodiyiwa nebazwadzi babo.

Nowana banhu bakakubungana ben’wa busukwa busikwana mbeli kwezwitolo zwinotengesa busukwa idzo n’umba banadzo. Koyi tengani munon’wila kumizi yenyu imwi motola pasakalizana kuti kube bhawa mukuta bhawa.

Bakabakigwa n’umba dzokuti abamanikana bazwibhatshe koga nowana betondekela patjena bekangan’wa kuti kuna bakadzikulu banopinda. Wangina ndewunoswika etundila pasi uwana kusingatjanginike napasi kusingatjatshambike.

Banojalo bakangan’wa kuti bakhwinya babo abana hangu banoloba nelaAdam ngobe mali yapelela kubusukwa.

Banokongina tjini benda nemakumbo? Bamwe hangu ndedzakapaluka dzikapela kusi banotibhata kumeho koga kuti titi nayibo bakambala.

Hatazwilaladzi zwoga zwinomanikanya. Basakalaladzabo dzotongonga dzinohangana. Tobakigwa mituzi kuti ape hhuba lipisa kene vula ina tiwane pobgwata koga banhu banohha busiku besaha betola mazenge ndedzitshipi dzakhona betunduhwela benosa kumizi yabo tjinonobakiwa kusina. Vula ngayine nowana banhu botihhila kusi kwemiti.

Bhatsha nhu whuzana nelubaka. Todusiwa mubuhayi  koga tobgwilila. Konga whotji, noyingudzila kuti nohinga ngobe tjawunoyingudzila awutotjiziba. Inoti yanaka ibgwilila inobumbuluka kakale mudope.

Ntome kwemwahha kotshiwa zila yevula kuti mulubaka gwevula vula iwane zila yowunga nayo isiswinge kukaloba mumiha. Banhu banotola hambgwa nemalala benoposela muzila yevula. Inokowunga tjini vula pakajalo? Uwana tolila kakale vula yangina mudzin’umba.

Ape uhaka bona kuti nhu ana tjakalulwama utongonolingilila panoba pehinga banhu bemanusipalithi behhula pompi nezwititji zwemathoyilethi  zwakahhalilika. Nowana kudusiwa zwinhu zwisakalizana ngina ipapo. Banodusa dzitshipi, njigwana, zwitjubo, dzithawulo, maphenti, maplastiki, zwikuni, bala whuda. Ndiko kwawubobona kuti nhu hatobhatshika.

Bamwe ndebanosiyana nendebo, koti kulebgwa kuti mahhuba anasi asiyana ne ahhulo elamba eti iko “ndiyani wakatongodlila tjuwidzi muphepha?” Koyi zwifukidze kuti usibulayiwe nembaba iwe usiyana nendebo uti “ntolo mbaba yakhona yaka iliponi kwayinokondibulaya nasi?” Ipapo nhu unoba ekubhatsha unoba esingakulipise. Unoba eti unobhatsha hama ngono hama inoba ilambila muhhalima.

Umwe ndewunoti itjetjo tjamunowumpa muti ndimbale nditjo tjinogwalisa etola eposela kutjena. Kene bulengwe kene ini koziba Mwali. Saku yaka isingawhilile yatjibhayiwa nebugwele, kuti muyibudze inovunila zwikuni zwisi zwihoma muzebe. Inobala baloyi bangaba hhanakadzi iko kulipatjena kuti yakafuka ngubo dzisiyidzo. Hulumente unotila banhu kuti kube kulelulelu banhu banotihha bhatsho.

Umwe ndewungakulebela haya dzisihoma iwe uti nobhatsha. Uwha kuyi “unozwita yani? Waka agudiyigwa poni budokotela”? Banhu whililani mutjile. Moyo ndiwo unotjinya kumwe titongohingisa bulubi kuti tizibe kuti itjetjo tjatinothama kene tjatinobulaya kwakatambunuka kene kuti titjijalo.

Kalanga Language and Cultural Development Association [email protected]

Related Posts

I-ZIFA ikhala ngokwedlula emhlabeni kwabakhokheli beHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa INHLANGANISO yenguqu yakuleli, iZimbabwe Football Association (ZIFA), isiyethule amazwi enduduzo kulandela ukwedlula emhlabeni kwabakhokheli beqembu leHighlanders abathi umgcinisihlalo uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza. Ukwedlula…

Iyezi elimnyama kuHighlanders

YiNtatheli kaMthunywa UMGCINISIHLALO weHighlanders uKenneth Mhlophe, umsekeli wakhe uFiso Siziba lomgcinisikhwama uNkani Khoza badlule emhlabeni kungozi yemota eyenzakale ngoLwesine ebusuku emgwaqweni weBulawayo-Harare. Kubikwa ukuthi abathathu laba bebevela eKariba ngemva komdlalo…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *