Online Reporter
Ugwalo lulotshwe nguTommy Matshakayile Ndlovu loDoris Nomathemba Ndlovu beloBekithemba Sodindwa Ncube
Abelaphi abalezinyoka
Lamhlanje siqhubeka sifunda ngodaba lwabelaphi lapha esizwe khona ngokuthwasiswa kwabantu besiba yizangoma.
Sizwe ukuthi umuntu oyethwasiswa yisangoma wenzanjani. Siphethe sisizwa ukuthi phela isangoma selaphela ngaphandle komuzi
Nxa ukhuthe udaba lweviki ephelileyo buyela emuva kancinyane ukuze ululandele kuhle lamhlanje. Siqala lapha ekuthini esemukelwe-ke lapha sebetsheliwe lemikhuba yenkundla sebezakwenza lokho abakutsheliweyo bebese bebuyela ekhaya betshiya isigulane leso khonale enkundleni.
Isigulane lesi sesisele lapha sekuthiwa lithwasa. Umuntu lo uzahlala khonapho esetshenzwa okwezinyanga eziyisithupha. Umsebenzi omkhulu okuqalwa ngawo yikudla inhlambelo, umuthi oncedisa ukuthi idlozi liphume, aphehlelwe aphinde agide kakhulu. Ukugida lokhu kwenziwa emini lebusuku.
Loba kambe esetshenzwa okwenyanga eziyisithupha nje ubungoma buzaze buphume ngemuva komnyaka sithwasiswa ukuze inyoka ivuthwe ngoba umuntu ofileyo uma esengena kophilayo uza lemikhuba eminenginengi engajwayelekanga kophilayo.
Okunye njalo okwenza sigqibe umnyaka yikuthi isangoma sithwasa ngomqando hatshi kutshisa. Kumele sibhukutshe emanzini aqandayo. Esizibeni lapha kuthiwa kulapho eziphuma khona izinyoka zaso. Kuthi-ke uma sesiphele isangoma sizibike kulo osithwasisayo sithi:
“Baba/gogo mina sengisuthi, sengithanda ukubuyela emuva.”Othwasisayo usezasibuza athi: “Pho phakathi komuzi wakho othwasa kuwo ufunele uphume njani?”
Singaphendula sithi: “Ngifuna ukuthwasa ngembuzi emhlophe. Into engizayidla yinyongo”(siqamba loba yisiphi isitho esisifunayo). Sona-ke sizakudla leso sitho esisiqambileyo kuphela kuthi inyama enengi idliwe ngabanengi abalapha ekhaya.Kusuka lapho seqeswe udengezi. Sesizakutsho sona ukuthi udengezi lwaso sifuna lulungiswe njani, okutsho ukuthi sizakutsho izihlahla esifuna zibekhona. Inyamazana ezinjani, sitsho ukuthi sifuna ukuthi kusetshenziswe uchago olunjani; olwenkomo kumbe olwembuzi kumbe lulungiswe ngamanzi.
Umkhuba wokuvalelisa kwethwasa. Lokhu kugoqela ukusetshenziswa kwemithi ethile. Singaqeda izimiso zaso umasithwasisa uthatha owakhe umuthi ahlanganise lalo oqanjwe yisangoma abe esesiphekela-ke udengezi sixhaphe, sibheme. Kulapho-ke esesizaqamba khona ukuthi isikhumba sembuzi sithiweni. Singathi sifuna isigcabha saso kumbe sitshukwe sisembathe kuyenziwa njalo
Ukubuyela ekhaya ngemuva kokuthwasa. Kuthi kungalungiswa konke kuphele lowo othwasisayo esenze konke okwakhe abize abazali bethwasa. Bathi bangafika lapha isangoma sibatshele okumele kwenziwe emasangweni lendlela okumele balemukele ngayo. Bathi bengabuyela ekhaya bafike babambe amabele, ithanjiswe imithombo, buphekwe utshwala.
