Pathisa Nyathi
SISAMANGELE. Sisakhahlamele. Imilomo inkemile. Siyababaza size sithwale imikhono emakhanda. Bekunjalo izolo ilizwe lisakhile, amakhosi esabusa futhi ehlonitshwa. Beza-ke abempumulo ezicijileyo lendlebe ezikhanya ilanga.
Sadliswa luklubhu, sayidla ngoluthi, satheliswa imithelo yezinja leyamakhanda. Impondo eletshumi indoda. Nxa ilamakhosikazi amanengi kwathiwa munye ngamunye uyathelelwa.
Lokhuya ukuhlala pekle kwancibilika njengengcino yembongolwane loba eyebhotshi kumbe amasi. Satsha du amathe oma qha imilomo yangathi yisibindi esiklayiweyo. Yathi lokubuna sengathi ngumumbu walonyaka ongazi lezulu, imibhida echayiweyo kanye. Ngitsho uBatayi. Sawukhomba umuzi olotshwala, sayifunda ivaliwe. Pho kwesinye isikhathi sisuka sikhohlwe uchuku esasiphethwe ngalo. Simane sikhale ngelithi yeka izolo kusakhonjwa ngophakathi, singadlini ebabayo ngaphandle kwebilebile esizipha lona.
Injalo ingqondo, iyakhohlwa ize ikhohlwe lobuhlungu obake bayikhahlameza. Siyasizwe kuthiwa amakhosikazi athi nxa ebeletha abantwana afunga agomele athi acinile. Mphu, kaphindi loba sekutheni. Lapha ayabe esefuqwa yibuhlungu. Phela sizwa kuthiwa kasumdlalo kamacatshelana lowo. Kuginqwa tshitshi kuxubane igazi lomthambiso kunciphe indawo. Lapho obaba bayabe sebethethiswa ngeyabonina inhlamba. Ingqondo injalo ngoba isikhohliwe ukuthi kwakumnandi ngalolosuku. Lamhla sengathi licena loba isihaqa loba unyawutshana obaba gamu sengathi ngumuthi wamadoda.
Ungathi kumbe kuzahlala kunjalo kanti uqambe utshilo. Ingathi phansi walakahla inkonyane isiqhunse isililo sokwamukela umoya sekuphelile. Izathakazalelwa inkonyane sengathi kuze ingilosi ewa emafini. Umama uzabobotheka sibone amhlophe nke njengochago lukaNzimakazi. Luzawolelwa ezingalweni usane lumunyuzwe sengathi ngesokhuni iphetshana selikhutshiwe. Kusuka kufane lezolo abantu bemumuzana kuluthuli edwaleni, ezindebeni sekuthonta uluju lwegona. Hawu suka bo kwakuhlabusa!
Akuzukuthatha izinsuku ezinengi laloya obethethiswa engakakhunjulwa aze akhanukwe. Sebudlule phela ubuhlungu. Kuzasungulwa kutsha kuqalwe kusha kukhunjulwe ezezolo kusamunyuzwana abantu bethembisana izulu khona lapha koMhlaba. Hawu, angithi bathi ivele imitha ngokuphindwa? Ngempela izaphindwa imithe njengokutsho kwabadala. Injalo impilo iyatshibilika njengevili lekiliwane elenziwa ngabafana ngesikhathi sehlobo. Kwesinye isikhathi kuhle ukukhohlwa nxa abantu badlula kikho kubuhlungu, kutshaqisa umzimba kubopha inwele.
Abanye balokhu bemangele ukuthi kanti nanso ingulube ibanonela kwenzenjani. Nango exhamanda ebhoda lothango sengathi udinga amakhomane athandele uthango. Akunjalo lapha ngoba sikhuluma ngothuthuva esizwa kuthiwa luvuke esigodlweni iHarare. Kubencane indawo intuthu yaminya amanzi antshazayo aqonda ebunzini lendoda yawela phansi. Abanye baswela umoya baqaleka.
Ngithemba selibona esikhuluma ngakho. Bona labaya abayagwegwa uzibuse saze lathi sathola inhlonipho.
Kambe ngubani owayesazi ukuthi into enje ingenzakala kwelakithi? Nanko-ke. Nanso-ke insumansumane, insindabadala esithemba ukuthi abadala bazayixakulula. Owabona ilanga kuqala wamunya amasu. Sitsho bona kanye abasethula ijogwe lobugqili, bahlaselwe sengathi yimamba engene endlini. Yikho lokhu esikhuluma ngakho.
Silethemba ukuthi kwabalephutha, igobo elizaqondiswa nanku phela esiNtwini sakithi sithi thina akugobo lingeqondiswe. Sisuka size sikhumbule leya imbongi yakoGodlwayo eyasitshiyela ilifa, eyahamba lapha emhlabeni yatshiya umkhodo yancinta umnenke. Sitsho yena okaSilitshena, uDawu owaloba ugwalo oluthi, “Akugobo lingeqondiswe.”
Kambe ukuthi singabe sesakhohlwa? Kangikholwa. Nanzelelani ukuthi kasitsho ukuthi bakhona esibheka eceleni sikhohlwe sengathi kasiboni lutho kusephulwa umthetho. Ukuze ilizwe lakithi lizinze amagobo lamaphutha asafanele aqondiswe.




