Yintatheli kaMthunywa
Abakhokheli bomdabu abatholakala besabelana umhlabathi okungekho emthethweni kanye labanye abantu abathengisa umhlabathi ngokungekho emthethweni bazabotshwa njalo bathonisiswe emthethwandaba, kukanti labo abazatholakala belecala bazasuswa ezikhundleni zabo ngokulandela isisekelo somthetho kanye leTraditional Leaders Act ngokutsho kukaHulumende.
Umphathintambo Wezokuphatha Indawo zikaHulumende Lemisebenzi Yomphakathi usethumele isixwayiso esiqinileyo mayelana lokuhlala kwabantu ngokungekho emthethweni, ukwabelwa kanye lokuthengiswa komhlabathi kaHulumende, owamakhansili kanye lomhlabathi nje jikelele.
UMphathintambo uthe imikhuba le yikwenza kobugebengu okubangele ukuhlaliswa kwabantu ngendlela engahlelekanga, ukonakala kwemvelo kanye lokuqilwa kwabantu abanengi.

Kusitatimendeni, umphathintambo uthe isikhathi sokungalandelwa komthetho ekuphathweni komhlabathi sesiphelile, njalo uHulumende useqinise imikhankaso yokubamba abathengisi bomhlaba abangekho emthethweni lokubuyisela ukuhleleka elizweni lonke.
“UMphathintambo Wezokuphatha Indawo zikaHulumende Lemisebenzi Yomphakathi awuzwani lakho ngamandla wonke ukuqhubeka kokuthathwa komhlabathi ngokungekho emthethweni, ukwabelwa kanye lokuthengiswa kwawo ngabathengisi bomhlabathi, izinduna, osobhuku labanye abantu abazama ukudiliza amandla kaHulumende, ukulandelwa komthetho kanye lokwakhiwa kwezindawo zokuhlala ezihlelekileyo ngenxa yenzuzo yabo,” kutsho isitatimende sikaMphathintambo uDaniel Garwe.
Uthe ukwabelwa kwabantu umhlabathi ngokungekho emthethweni sekubangele ukonakala kwengqalasizinda yomphakathi, ukulimala kwemvelo, izingxabano zomhlabathi kanye lokuqilwa kwabantu abafuna izindawo zokwakha.
Uthe uHulumende kasoze abekezelele ukuhlukunyezwa komhlabathi womphakathi kumbe ukuqilwa kwabantu ngamaqembu obugebengu azifihla esithi angabathuthukisi bezindawo zokuhlala.
UMphathintambo uGarwe uthe uMongameli uMnangagwa ufuna ukuthi ubugebengu, inkohlakalo kanye lokusetshenziswa kubi kwezikhundla zikaHulumende, okugoqela ukuphathwa komhlaba, kuqedwe masinyane.
“Umlayezo lo uyasetshenziswa kungelabandlululo. UHulumende usefake izindlela eziqinileyo zokubamba abathengisi bomhlabathi bonke abenza izinto ezingekho emthethweni kanye lalabo abancedisa ukuthengiswa komhlabathi ngokungekho emthethweni. Akulamuntu, kungelani lesikhundla sakhe, udumo lwakhe kumbe uhlangothi lwezombusazwe akulo, ongaphezulu komthetho,” kutsho uGarwe.
UMphathintambo uGarwe ubike ngamanyathelo azathathwa masinyane ngenhloso yokudiliza amaqembu ahlela ukwabelwa komhlaba ngokungekho emthethweni.
Amanyathelo la agoqela ukubotshwa lokuthonisiswa kwabathengisa umhlabathi bonke abatholakalayo, kuthi loba ngubani oyinduna kumbe usobhuku ozatholakala encedisa kumbe ezuza ekuthengisweni komhlabathi ngokungekho emthethweni uzabhekana lamacala.
Labo abazatholakala belecala bazasuswa ezikhundleni zabo kulandelwa uMthethosisekelo loMthetho Wezinduna Labanye Abakhokheli Bendabuko.
“Amathimu asebenzisana lamapholisa, amakhansili kanye loMkhandlu Wezinduna weZimbabwe azasebenza ndawonye ukuthola, ukuphenya kanye lokudiliza amaqembu obugebengu aphatheka ekwabelweni komhlabathi ngokungekho emthethweni kanye lekwakhiweni kwezindawo zokuhlala ezingekho emthethweni,” kutsho uGarwe.
Lanxa uHulumende eqinisekisa indima edlalwa ngabakhokheli bendabuko njengabagcini bomhlabathi wesintu, uMphathintambo uxwayise wathi labo abazasebenzisa kubi umsebenzi lo bazahlangana lamandla wonke omthetho.




