Online Reporter
Izenzo ezingamalunga amanengi, kusukela kwamanengi njalonjalo: vumbulula, dilingana, fudumala, khifikhifiza, subasubatha.
Iziqu eziqala ngonkamisa ezilamalunga amanengi.
Eziqala ngonkamisa a–
Izibonelo: –ahluka –uThemba wahlukile kwabanye. –anga; Uthe ukumanga, batshaya izandla. –anela; Ukhanye enganeli etshelwa ngokuthi enzeni. –anda; Kwanda ukudla ngemva kokulima. –akha; Bakha amanzi ngaphakathi kweguma. aba– Amasela aba amakhabe emasimini. – ala; Umfana lo ujayele ukwala nxa ethunywa. –azi; Kazi ukuzivikela emsebenzini.
Eziqala ngonkamisa -e- ehlula, -edlula, -endlala, – elusa-, -ephula, -enza- enda, -ela, -eha, -eyisa, -ena.
Eziqala ngonkamisa u-o- -ondla, -onga-, -oma-, -ona, -opha. Izenzo ezingaphethi/ezingapheli ngonkamisa u-a-noma u-e- kwesinye isikhathi kuthiwa ziphendulekile. –thi: Azithi shu lapha kithi. –tsho: Ake utsho phela. –azi: UNobuhle uyazi ukuthi siyeza.
Izimpambosi zesenzo. Ngaphambili siphile ingcazelo yezimpambosi ngohlelo lwesiNdebele. Lamhlanje sipha enye ingcazelo yezimpambosi eyeme kakhulu kusiZulu. Iziqu zesenzo ezilezijobelelo –Izelulo zesenzo (izimpambosi zesenzo).
Abanengi kuthiwa basuka bengaqondi lento okuthiwa yimpambosi, empeleni yisenzo esingathi selulwe ngohlobo oluthize lwezijobelelo olungaveza ingqondo eyehlukeneyo
