Isikhuliso, amabizombaxa

Siyini isikhuliso?

NXA sifuna ukutshengisa ubukhulu bolutho obubabazekayo sisebenzisa igama elithiwa yisikhuliso. Nanzi izibonelo: kubizo /intaba/ isikhuliso ngu/intabakazi, indlu> indlukazi, unyawo > unyawokazi, isitsha > isitshakazi, isihlahla > isihlahlakazi, isibaya > isibayakazi, izwi > izwikazi, umqomo > umgqomokazi.

Ukwakhiwa lwesikhuliso

Isikhuliso sakhiwa emabizweni ngokujobelela u – kazi. Izibonelo: isihlahla + kazi > isihlahlakazi. Izwe + kazi > izwekazi.

Yini amabizombaxa? Loluhllobo lwamabizo yilolo olwakhiwa ngokuhlanganisa incezu zenkulumo ezimbili kumbe ezingaphezu kwezimbili zenziwe igama elilodwa. Izibonelo: Ibizo + ibizo kudala ibizombaxa. Umnini + isibaya > ibizombaxa ngu/umninisibaya/.

Ibizo + isabizwana – izifo + zonke – uZifozonke. Ibizo + isbaluli – intaba + mhlophe > intabamhlophe.

Ibizo + isiphawulo – intombi + kayise > uNtombikayise.

Ukwakhiwa kwamabizombaxa – umninis + (i) sibaya > umninisibaya. UNtombizonke – ntombi + zonke > u + (i) ntombi + zonke, uNtombi + zonke > uNtombizonke, u – n uguquka abelibala elikhulu ngoba libizoqho /uNtombizonke/.

Amabizoqho akhiwa ngezakhi lezi – So-, No-, loMa- lawo angamabizombaxa. Izibonelo: Unomusa – u + No + musa > uNomusa. USobantu – u + So + (a) bantu . uSobantu – unkamisa (a) wokuqala webizo uyasuswa.

Kusibanga esilandelayo sizafunda ngesilisa lesifazane.

Related Posts

Ziyawa eGwanda

Abaculi beSouth Africa, amaQ Twins, sebefikile kuleli ngemva kokuphuthelwa luhambo lwabo lokuqala ngenxa yokulahleka kwamaphasipoti abo. Amawele la, afike elizweni ehamba lomculi odume ngengoma ethi “Uyoncengwa Ngunyoko”, uMafikizolo, njalo bonke…

Konke sekumi ngomumo kuBulawayo Arts Festival

Langalakhe Mabena KONKE sekumi ngomumo kumcimbi wezomculo oweKings and Queens Concert ozaqhutshwa ngaphansi kweBulawayo Arts Festival (BAF) mhlaka 4 Nhlangula. Umcimbi lo uxhaswa yikhansili yedolobho lakoBulawayo njalo uyingxenye yemcimbi yokuthakazelela…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

×
×