Isikhuliso, amabizombaxa

Siyini isikhuliso?

NXA sifuna ukutshengisa ubukhulu bolutho obubabazekayo sisebenzisa igama elithiwa yisikhuliso. Nanzi izibonelo: kubizo /intaba/ isikhuliso ngu/intabakazi, indlu> indlukazi, unyawo > unyawokazi, isitsha > isitshakazi, isihlahla > isihlahlakazi, isibaya > isibayakazi, izwi > izwikazi, umqomo > umgqomokazi.

Ukwakhiwa lwesikhuliso

Isikhuliso sakhiwa emabizweni ngokujobelela u – kazi. Izibonelo: isihlahla + kazi > isihlahlakazi. Izwe + kazi > izwekazi.

Yini amabizombaxa? Loluhllobo lwamabizo yilolo olwakhiwa ngokuhlanganisa incezu zenkulumo ezimbili kumbe ezingaphezu kwezimbili zenziwe igama elilodwa. Izibonelo: Ibizo + ibizo kudala ibizombaxa. Umnini + isibaya > ibizombaxa ngu/umninisibaya/.

Ibizo + isabizwana – izifo + zonke – uZifozonke. Ibizo + isbaluli – intaba + mhlophe > intabamhlophe.

Ibizo + isiphawulo – intombi + kayise > uNtombikayise.

Ukwakhiwa kwamabizombaxa – umninis + (i) sibaya > umninisibaya. UNtombizonke – ntombi + zonke > u + (i) ntombi + zonke, uNtombi + zonke > uNtombizonke, u – n uguquka abelibala elikhulu ngoba libizoqho /uNtombizonke/.

Amabizoqho akhiwa ngezakhi lezi – So-, No-, loMa- lawo angamabizombaxa. Izibonelo: Unomusa – u + No + musa > uNomusa. USobantu – u + So + (a) bantu . uSobantu – unkamisa (a) wokuqala webizo uyasuswa.

Kusibanga esilandelayo sizafunda ngesilisa lesifazane.

Related Posts

Akulalwa ngeCardinal X25 koBulawayo

  Nkosilathi Sibanda “Angilayo imbali” Le yiyo ingoma ezabe ihlatshelwa ngesikhathi iqembu lomculo elilodumo kulezinsuku elivela eSouth Africa, iCardinal X25, lithokozisa abalandeli balo ngoLwesihlanu, kwenye ihotela koBulawayo. ICardinal X25 itshintshana…

Ikhefu elitsha iMunhumutapa Day

  Nkosilathi Sibanda UHULUMENDE usebike ukuba umhlaka 15 Mpandula usezakuba likhefu elisemthethweni elizweni njalo lizabizwa ngokuthi yiMunhumutapa Day, kuqalisa lonyaka. Ilanga leli lihambelana lokuzalwa kukaMongameli Emmerson Mnangagwa, njalo uHulumende uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *