Isikhuliso
Nxa sifuna ukutshengisa ubukhulu bolutho obubabazekayo sisebenzisa igama elithiwa yisikhuliso.
Nanzi izibonelo ngaphansi kwezihloko “ibizo lesikhuliso”: Intaba — intabakazi, isipho — isiphokazi, indlu — indlukazi.
Ukwakhiwa kwesikhuliso: Isikhuliso sakhiwa emabizweni ngokujobelela u-kazi. Izibonelo:
Ikhanda +kazi >ikhandakazi, izwe + kazi > izwekazi, isihlahla +kazi >isihlahlakazi, ugwalo +kazi >ugwalokazi, unyawo +kazi > unyawokazi.
Amabizombaxa
Loluhlobo lwamabizo yilolo olwakhiwa ngokuhlanganisa incezu zenkulumo ezimbili kumbe ezingaphezu kwezimbili zenziwe igama elilodwa. Izibonelo: Ibizo +ibizo > ibizombaxa: Umnnini + isibaya >umninisibaya; ibizo +isabizwana — intombi +zonke > uNtobizonke; Ibizo +isiphawulo — intombi +khulu > uNtombinkulu; Ibizo +isibaluli — intaba +mhlophe > intabamhlophe; Ibizo +ubumnini-intombi +kayise > uNtombikayise.
Ukwakhiwa kwamabizombaxa: umninisibaya — umnini +(i) sibaya > umninisibaya. UNtombizonke — ntombi + zonke > uNtombizonke; u-n, uguquka abelibala elikhulu ngoba libizoqho. Amabizoqho akhiwa ngezakhi lezi: So-, No-, loMa- lawo ngamabizombaxa.
Izibonelo: UNomusa — u +No +musa > uNomusa; USomandla — u+ So + (a)mandla> uSomandla — unkamisa (a) wokuqala webizo uyasuswa.
Chaza ukuthi amabizombaxa alandelayo uwakhe njani: ubabamkhulu, uNtombinkulu, indunankulu, uMaNdlovu.




