Isikhuliso, Amabizombaxa

Isikhuliso

Nxa sifuna ukutshengisa ubukhulu bolutho obubabazekayo sisebenzisa igama elithiwa yisikhuliso.
Nanzi izibonelo ngaphansi kwezihloko “ibizo lesikhuliso”: Intaba — intabakazi, isipho — isiphokazi, indlu — indlukazi.
Ukwakhiwa kwesikhuliso: Isikhuliso sakhiwa emabizweni ngokujobelela u-kazi. Izibonelo:

Ikhanda +kazi >ikhandakazi, izwe + kazi > izwekazi, isihlahla +kazi >isihlahlakazi, ugwalo +kazi >ugwalokazi, unyawo +kazi > unyawokazi.
Amabizombaxa

Loluhlobo lwamabizo yilolo olwakhiwa ngokuhlanganisa incezu zenkulumo ezimbili kumbe ezingaphezu kwezimbili zenziwe igama elilodwa. Izibonelo: Ibizo +ibizo > ibizombaxa: Umnnini + isibaya >umninisibaya; ibizo +isabizwana — intombi +zonke > uNtobizonke; Ibizo +isiphawulo — intombi +khulu > uNtombinkulu; Ibizo +isibaluli — intaba +mhlophe > intabamhlophe; Ibizo +ubumnini-intombi +kayise > uNtombikayise.

Ukwakhiwa kwamabizombaxa: umninisibaya — umnini +(i) sibaya > umninisibaya. UNtombizonke — ntombi + zonke > uNtombizonke; u-n, uguquka abelibala elikhulu ngoba libizoqho. Amabizoqho akhiwa ngezakhi lezi: So-, No-, loMa- lawo ngamabizombaxa.

Izibonelo: UNomusa — u +No +musa > uNomusa; USomandla — u+ So + (a)mandla> uSomandla — unkamisa (a) wokuqala webizo uyasuswa.
Chaza ukuthi amabizombaxa alandelayo uwakhe njani: ubabamkhulu, uNtombinkulu, indunankulu, uMaNdlovu.

Related Posts

Akulalwa ngeCardinal X25 koBulawayo

  Nkosilathi Sibanda “Angilayo imbali” Le yiyo ingoma ezabe ihlatshelwa ngesikhathi iqembu lomculo elilodumo kulezinsuku elivela eSouth Africa, iCardinal X25, lithokozisa abalandeli balo ngoLwesihlanu, kwenye ihotela koBulawayo. ICardinal X25 itshintshana…

Ikhefu elitsha iMunhumutapa Day

  Nkosilathi Sibanda UHULUMENDE usebike ukuba umhlaka 15 Mpandula usezakuba likhefu elisemthethweni elizweni njalo lizabizwa ngokuthi yiMunhumutapa Day, kuqalisa lonyaka. Ilanga leli lihambelana lokuzalwa kukaMongameli Emmerson Mnangagwa, njalo uHulumende uthe…

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *