Online Reporter
Umlobi nguJ Sibanda
Ugwalo ludindwe yiCollege Press
Impilo yasendle
Izinyoni
Singakaqhubekeli phambili sibuyela kusihloko Impilo yasendle esifunde ngaso kuviki edluleyo. Siqale ukuzwa ngezinyoni. Lalamhlanje singakaqhubekeli phambili sizwa ngazo ezinye izinyoni.
Ilinqe yinyoni ethatha ngomoya lapho okulokudla khona. Amathambo alo aba yizembatho zezangoma kanye labavuswa inyoka ngengiga. Isiji salabo abagqiza amathambo elinqe siyabe sisetshenzwe ngobuchopho lezinye izitho zalo ukuze baphuphe imigcozo yabo.
Insingizi — Ukukhala kwayo kuhlola izulu. Abantu nxa beyiphoxa bathi ikhala isithi: Ensikazi: “SekaMfana, umfan’ udobh’ ufudu lwakhe. Enduna: “Bisa lapha ngimkwamkwamulele” Ensikazi: “Hayi, hayi, lay’ uyakwazi ukuzikwamukwamulela”. Ingangena ekhaya iyabe ihlola.
Udwayi — Ukukhala kukadwayi kuhlola ukufa. Udwayi bathi ukhala njengethole lenkomo. Intshe insiba zayo ngezokwenza indlukula yezangoma. Amaqanda ayo ayenziwa izigxinganyana. Ingebhezi zamaqanda ayo zazicholwa kuconjwe ngazo umlobokazi.
Izangoma mhla zisendiswa zicholelwa ingebhezi zamaqanda kuthelwe amanzi besezixhophoxhophoswa ebusweni njengalokho eziyabe zikwenziwe ngesibhuda esibomvu.
Izinyamazana
Imvukuzane abantu abagangileyo basebenza ngayo umuntu nxa bemfaka umkhuhlane okuthiwa yimvukuzane. Immuna isigogo sayo selaphela abantwana asebephuze ukuhamba (amadela). Basigqiziswa enyaweni. Iqaqa isigogo salo sihlanganiswa leminye imithi ekwetheseni umntwana inkanda.
Inkone isigogo sayo sitshukwa senziwe imithinsi. Inungu insiba zayo zingumceciso wendlukula. Zihlonywe ngabomo endlukuleni. Insiba zayo zibhenywa ngumuntu otshaywa yintwabe. Insiba zayo zelapha umuntu ohlutshwa yinkomo. Ziyatshiswa athunqiselwe.
Inkawu isigogo sayo sitshukwa senziwe amabhetshu kumbe imithinsi. Isigogo sayo sigqiziswa idela enyaweni. Umantswane isigogo sakhe sihlanganiswa leminye imithi ekwetheseni inkanda yomntwana. Inthuhu isigogo sayo sidala izingwane lamabhetshu.
Indwangu umthundo wayo ungumcabelo womuntu obulawa yisitshanku. Ubulongwe bayo bungumelapha zonke (izifo) ogulayo uyabunathiswa. Inqina isigogo salo sitshukwa senziwe inzwezwe sokubopha amabhetshu.
Okunye okwenziwa ngesigogo senqina yimapa (ibhetshu lezalukazi) kunye lexaba. Impunzi — Ukuquma kwempunzi phambi komuntu ophakathi kohamba kutshengisa ukuthi uhambo lwakhe lulomnyama. Intini isigogo sayo siyatshukwa kudalwe ngaso amabhetshu lengwane.
Inthwane isigogo sayo kwenziwa ngaso amabhetshu ezangoma. Insimango isigogo sayo sidala amabhetshu lezingwane. Impisi inakanelwa ukuthi isetshenziswa ngabathakathi ebusuku. Amakhala ayo angathanywa kuhle aba lamaphupho kumniniwo. Umsila usetshenziswa ekuzweni okubi okuzayo ukuze umniniyo aphange agweme ingozi.
Abanye bathi amakhala lenyawo lomsila kusetshenziswa njengengobamakhosi.
