Online Reporter
SIPHATHOKUHLE NGULUBE
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu selilungiselela imihloliso yenu yaphakathi komnyaka. Kuleli iviki sizakhangela izibongo zamakhosi. Kanti ziyini vele izibongo zamakhosi? Izibongo zamakhosi yindlela amakhosi ayebongwa ngayo izolo kukhangelwe izinto ezinengi nje empilweni Kanye lokubusa kwawo. Izolo Inkosi lenkosi ibisiba lembongi yayo. Imbongi le ibibonga Inkosi ngezizatho ezehlukeneyo. Ayisuye wonke umuntu okade evunyelwa ukubonga inkosi kodwa inkosi ibisiba lembongi ekhethiweyo ukuze ibonge inkosi.
Imbongi le ibikhangela ukwenza kwenkosi okuhle, okubi, ukubunjwa kwayo, isimo sayo, isimilo sayo, izimpi ezaliwa yinkosi le. Konke lokhu bekuvela kuzibongo senkosi. Singatsho ke ukuthi ubunguye benkosi Kanye lendlela nje Inkosi ebiyiyo yona bekuvela obala kuzibongo. Okunye njalo okwakuvezwa yizibongo ngabantu ababuswa yinkosi ethile kanye lemali yesizwe esibuswa yileyo nkosi.
Imbongi yayicubungula zonke lezi izinto ngekhosi elithile ibe isibumba izibongo. Sitshilo ngaphezulu ukuthi imbongi yayingakhethi ekukhuluma ngenkosi ngoba yayilawo lawo mandla. Asithi inkosi yayilochuku njalo ingaphathi kuhle isizwe konke lokhu kwakuvela kuzibongo zayo.
Kungavela futhi ukuthi Inkosi yayilolunya ingelazwelo labantu bayo. Nxa sikhangela izibongo zikaTshaka, uchuku lwakhe luyavela njalo kuyavela ukuthi wangena abantu nje bengakhangelelanga ukuthi angaba yinkosi isizwe sikhangela indlela azalwa ngayo.
Uteku lwabafazi bakwaNomgabhi
Betekula behlezi emlovini
Bethi uTshaka kayikubusa
Bethi uTshaka kayikuba yinkosi
Ziyaveza ke lapha izibongo zikaTshaka ukuthi wangena embusweni abantu bengakhangelelanga ukuthi angaba yinkosi. Indlela abantu ababekhuluma ngayo yamenza waba yinkosi elolaka njalo elochuku esizweni sakubo. Ngalokho ke izibongo ziveza izinto ezinengi ngekhosi elithile. Ungabala izibongo zekhosi elithile uyabona nje ukuthi laliyikhosi elinjani.
Zimumethe okunengi izibongo. Abanye abalobi bathi izibongo zamakhosi kwakuyindlela yokuncoma Kanye lokusola indlela ikhosi elalibusa ngayo. Amanye amakhosi ayethi angalalela izibongo zawo aguqule indlela yokubusa ngoba phela izibongo zazikhomba khona Kanye lelo khosi eliyikho khona.
Izibongo beziyingxenye yombuso wesizwe ngakho bezisenziwa emibuthanweni yesizwe eqakathekileyo. Izolo bekulenxwala. Lo ngumkhosi obuqakatheile kakhulu ngakho ubungeke wenziwe Inkosi ingekho. Ngalokho ke Inkosi ibithi ufika nje kulo umbuthano imbongi ihle iyibonge ngezinto ezithile. Ibithi nxa izaphakama ikhulume kuqale yona imbongi phambili. Le bekuyindlela yokuhlonipha.
Kwesinye isikhathi amabutho abephuma esiyakulwa izimpi ezithile, phela iNdebele belivele lisaziwa ngokulwa izimpi beselithumba abantu Kanye lezinkomo. Nxa ke ibutho liphuma belikhutshwa yiyo Inkosi ngoba iyiyo eyabe ithume lawo mabutho ukuthi ayekulwa. Ekuphumeni kwamabutho Inkosi ibiqala iwabuthanise ibe isiwanika amazwi okuwaqinisa ukuze ayekulwa impilo eqinile. Kuwonalo umbuthano wokukhupha amabutho imbongi ibisibakhona iyibonge Inkosi ngezibongo zayo ezehlukeneyo. Inkosi ibivukwa lidlabuzane izizwe ukuba yinkosi kanye lesithunzi.
Ekuphendukeni kwamabutho njalo kungakhethelekile ukuba anqobile loba hayi, bekusiba lombuthano njalo Inkosi ibongeamabutho nxa enze kuhle nxa njalo engenzanga kuhle inkosi ibisipha amabutho amazwi enduduzo lawokubakhuthaza. Kuwonalo umbuthano ke ibibongwa Inkosi. Okunye njalo okuvelayo yikuthi nxa ibutho linganqoba impilo ethile, lokhu kwakungena kuzibongo zaleyo nkosi.
Ngalokho ke izimpi beziqakathekile kakhulu esizweni saMaNdebele ngoba bezisenza Inkosi izizwe ukubusa kwayo.
Bekuthethelwa esizweni saMaNdebele kubongwa izinto ezithile ezingabe zehlele isizwe. Zikhona futhi ezimbi ebezingehlela isizwe besekucelwa emadlozini ukuba ahawukele isizwe lesi ukuze izinto sihambe kuhle. Mhla wokuthethela bezisibakhona izibongo zokubonga Inkosi ingaphathi wonalo umsebenzi wokuthethela.
Phela umsebenzi lo ubukhokhelwa yiyo Inkosi. Ngalokho ke izibongo zamakhosi zaziqakathekile kakhulu esizweni saMaNdebele, zaziyingxenye yokubusa isizwe. Manengi amakhosi esingawakhangela esizweni saMaNdebele anjengabo Tshaka, Senzangakhona, Mzilikazi, Lobengula. Kuhle sizikhangele izibongo lezi ukuze sibone ukuthi ayengamakhosi anjani. Asihlanganeni kuviki ezayo.
