Afrika Ngayihhe!
Baka belipo nebakabona bekati yake ilila thobolo siku nesikati.
Zwinywana zwake zwihwa zwakabgwata mumiti, mhuka dzakabubata mumatjokotjoko, bowhudo belimumakuwhu.
Yakapisiwa mizi, zwikahhaligwa zwikwele, banhu bekagala hhana dziloba, nemapapu bakawasenga nemaboko.
Kubupelo batjena bakalahila dzithobolo pasi bekati tolani hango yenyu. Ndizo-ke yakahha Afrika, yakahha Zimbabwe kana ntengo webuhe wagala ilopa. Linogole zila dzose dzolinga kuMatobo, kuMaphisa.
Kondolumbidziwa hhuba lesununguka kweZimbabwe nsi wa-18 Tjabewhomba.
Kobe kukumbugwa makole alimakumi mana anakutanhatu hango yeZimbabwe yakawana lusununguko kubva kubuhe gwebatjena. Hha kwelusununguko koku akuzobe kulelu. Minjinji mizi yakapisiwa, banjinji bakalahikigwa nebupenyu nebakasala bakakubala mumbili nemumeya ngentha yegwila lusununguko.
Lisodzela wale hhuba lensi wa-18 Tjabewhomba, nebunji bana beZimbabwe banolinga hule mumahhuba akapinda bekumbula gudzo gwawhoyu n’hingo.
Hhuba la-18 Tjabewhomba lotikumbudza zwipila kupehhugwi kwakatiwa nebazwadzi bedu.
Lotikumbudza kakale kolomoka kwebutungamili gwebatjena neyedza kwehhuba dzwa lakahhisa zwitungamila kwetjaba tjeZimbabwe.
Gudzo lelusununguko gobugalo gulitjinhu tjinokudziwa nomwe nomwe mwana weZimbabwe.
Kolakidza bhudilila kwezwipila kwebana beZimbabwe mukukula yabo zila bakasununguka besingalawugwe nebahhi.
Lusununguko gumile kakale guliluvone mubana beZimbabwe kuti bazwitolele dzabo nhambo bebona kuti hango yabo inondila mbeli ihhadzisa mawoloto ebakanda kungwa nemawoloto enhu wose umunayeyi hango.
Lusununguko gwatjihha gukapa Zimbabwe tjibaka tjekuti izwikudze munazwefumwa. Gwatjipa kakale Zimbabwe lubaka gwekuti idlidzane nedzimwe hango ibake bukamu gunomilidza bupenyu gwebana bayo bose, kusineni nekuti ndewunobva poni.
Kumilidziwa bupenyu gwenhu wose, kusina unosiyiwa hule yezo gwakagwigwa nayiye wose waka elipo. Ibve kakale idzibilile fumwa nezwitjegwa zwiyapo kuti zwitjidze bayapo nasi nebazekulu banootjila kunalemangwana.
Munawhoyu mwedzi bana beZimbabwe belumbidza sununguka, ngatikumbuleni bakafa befila iyeyi hango.
Bamwe bakawila kuFreedom Camp, kuMkushi, kuNampundwe, kuNyadzonia kuChimoio nekuyimwe mitunhu yakasiyana siyana. Toziba kuti abazofila suli. Kwabalele toti katshene bengabe midzimu yakanaka ingatungamilila hango yeZimbabwe kutjedza tjinoovonekela wose mwana wayeyi hango. Banotjila nasi ngabagwise kuti bahhadzise zwisungo nemawoloto ababo bakahha nehango ngemihodzi nemalopa.
Dama liyapo ndelinoti kusibe nentunhu kene nhu unosiyiwa hule. Kobokeka kuti gole lino hhuba lelusununguko lolumbidzigwa kuMatobo, kuMatabeleland South.
Tjinhu tjakanaka tjose kuti ntunhu weMatobo wakahaliwa mukubhata leli hhuba gulu.
Kana ntunhu whoyu wakazana ndima isihoma muhhisa lusununguko gweZimbabwe.
Bamwe bebatungamili bakabhata ngwa yelusununguko banonga boJoshua Mqabuko “Chibwechitedza” Nkomo bakabe bebhuda munawhoyu ntunhu.
Ndizo toti Matobo awute ntukununu mubhata n’hingo ungapa. Lumbidziwa kwawhoyu n’hingo kothama tikakumbula Tate Dr Joshua Mqabuko Nkomo nemihingo yabo yabakatila hango yeZimbabwe.
Tate Dr Joshua Mqabuko tobaziba sentungamili weZapu yakabe yakatungamila Zipra inobe iyo yakabhatana nendebvu dzemakhuwa ekadza ekabvuma kuti hango ngayitogwe nebatema.
Ndizo kohanhisa kuti n’hingo iwhoyu ubhatigwe kunozwagwa Nkomo sezila yekumbula nekudza zwaabakata.
Bhakhwa kwen’hingo whoyu nkulu ubhatigwa kuMatobo kopamha kukatikumbudza nsi wa 30 Mikono 1977. Muhhuba lelo bana beManama Mission School nebadiyi babo bakaposela pasi dzipensele dzabo bekalongoloka benda kuBotswana bendosenga thobolo kuti Zimbabwe ihhe. Tjiyeto itjetji tjakasiya hulumente webatjena akabhata nlomo wapasi.
Tjakata bunji gwebanhu nedzimwe hango dzikabona zila dzakayipa dzahulumente webatjena.
Kwakabonakala kakale kuti moto wengwa yelusununguko awungadzimike Zimbabwe isahha kubeni.
Ndizo muhhuba leli gulu bana beZimbabwe ngabatjebuke hule, bakumbule zwakandigwa kuhango. Ikoku kothama bekagala belimuzila yakatambuka inota kuti hango isipalale.
Unkulu n’hingo wakatiwa nebazwadzi bedu, iwhulu ndima yakazan’wa nentunhu weMatopo. Lusununguko kubana beZimbabwe!



