Online Reporter
Wiseman Sibanda, [email protected]
Imwe nyambi yakatongoti luzibo kene zwidiya umbehhwana watingahingisa handula iyeyi hango. Luzibo gunowanika kukwele gukulu gupinda n’umba dzinodiyigwa, gopinda nehogwa kunotiwa mubadiyiwa.
Zwidiya kukwele kohingisiwa pana luzibo nemano, kokudza zwitjaba nemitunhu yatinogala. Ape banhu bekazwidiya bala nekwala banowana masimba etungamila butjilo gwabo bekabona nezwiyenho kunopelela meho.
Uyapo mbi weBuKalanga wakamba eti bazwadzi ngabandise bana kukwele, bazwidiye. Zwidiya kukwele kota nhu akaziba bala nekwala, akaziba hingisa bulubi nezila yakatjenjela neziba palalanya zwinhu.
Bamwe ndebanoti zwiyeto zwenhu wakatongondohohhela kukwele zwakasiyana nezwenhu usingazibe nayiye -a. Kubva kuti kwele tjotjidza mukubaka bunhu tjikawunsiya abe ne amwe meho anobona zwiyenho zwakasitila.
Zwidiya kungata banhu bekabhuda mubuhayi nekuti banjinji bakati bazwidiya bekawana mihingo yakabasubula ikabasiya babegele pehhugwi kwelele.
Ndizo bamwe beti zwidiya ifumwa. Nehango dzinabanhu banjinji bakazwidiya kukayi ndidzo dzinonda mbeli nebumba zila ndzwa dzebaka fumwa yehango nekudza butjilo gubuyanana.
Muhango dzakajalo kozibgwa bakazwipila kukwele banobe nelemangwana lakahalabvuka.
Tjinangwa tjikulu tjakafanela bepo mubazwadzi bose whundisa bana kukwele kudze babe nelemangwana lakanaka, babe zwivone zwehango.
Kwemakole manjinji tabe tiziba kuti toti tipedza kwele tilinga kudzimwe hango dzinonga boAfrika Burwa tinogwisa ko butjilo.
Ngono mumakole mahomanana iyawa atili kunayiyo, atitjawamutjilika kunadzedzo hango. BeAfrika Burwa babenelumbo gutshwa gwehango gunonoti, “Ngabande”.
Ndizo kwatjifanela tibake mihingo munayedu hango, tiyihingile ibhudilile.
Ngatikudzeni mitunhu yatigele nendisa bana kukwele. Banhu bakanyi kwedu toziba kuti bakapika ntolo nkulu kwazo webaka zwikwele yezo zwazwilikule nakule.
Zwikwele zwatabaka neludo zwingapa ngazwibe hhali yebhika bana, kubhude dzin’anga, bawongi, banowuluka mumeya, banodiya nebanobaka hango yedu ikule.
Kana kohanhisa seni kuti ape uhaka lubatsho uti ungina mu-ofisi uhangana nenhu unokulezwa negugo lulimi.
Bana ngabande kukwele, basipelele muzwikwele zwinowalila, ngabaswike kubupelo gwezwidiyo ape kubvuma. Tjaba tjose tjikabe nebanhu bakazwidiya tjoba nekubhudilila nekunyalala. Banhu bakazwidiya banoziba galisana zwakanaka kene besingabone nehhiho lin’ompela.
Abangahwe bakasengelana mathumo, dziswimbo nezwihan’wana begwila tshime levula. Banaluzibo gunabutjenjebvu banopana nhanga ekuti nasi kotjela yani vula, mangwana kukatjela yani. Ndizo buhweka nebukopokopo gopela mutjaba tjakazwidiya.
Banjinji banhu bakazwidiya bekahingisa luzibo gwabo mukukudza nehandula butjilo gwebamwe banhu.
Bakadiyika banoziba kudza malulamilo ebamwe banhu. Wakatongobe ntungamili weAfrika Burwa,
Mandela wakagala mujele kwemakole makumi mabili anakunotondeka.
Alimujele wakakudza zwidiyo zwizwe zwenlayo. Ikoku kwakawuntjidza kuti bulubi gugwe gugale gwakapiza. Wakati abhuda mujele akakwanisa gwisana nebuhe gweparatete (apartheid), akabe ntungamili ntema wekutanga mukutungamila Afrika Burwa.
Tobona kakale masimba nelutjidzo gwezwidiya munsikana wePakistan unoyi Malala Yousafzai.
Wakalongewa thobolo hule kwegwila kuti basikana babvumigwe nda kukwele.
Wakanaya, ekabe wekutanga mubutjetjana piwa nkombe webanogwila lunyalalo (Nobel Peace Prize) enamakole gumi linakunotondeka. Wakabva ekabumba bunga leMalala Fund linobhatsha basikana banjinji kuti bande kukwele. Kwakabe zwidiya kukwe kwaka wuntjidza azibe gwa akamilila betjikadzi.
Zwikwele zwinjinji mumitunhu yedu tobona badiyiwa banjinji bekundiwa nezwidiyo zwabo. Kwabe lubaka kuti banhu bose babhatane bendoloba mafupa babone kuti kokona poni. Ngwa yekonewa nezwidiyo kwebana ingwa inohaka badiyi, bazwadzi, badiyiwa kose naHulumente kudze kuwan’we zila ingatjidza.
Kusibe newunotondeka tjinyala kuwun’we. Bhudilila muzwidiyo kohaka bhatisana, pana mano newhililana pakati kwebanhu bathangiwa pehhugwi.
Hulumente ngaabhatshe nehhisa badiyi bakakwana. Bazwadzi batobelele bana babone kuti banota mihingo yabapiwa kakale balipe mali dzekwele.
Badiyi basibe boTjaka, nunu inohliwa nebana, ngababe bazwadzi banoziba bhatsha bana. Badiyiwa nayibo basisundiwe semota yemawaya koga bazwipile lubaka gose.
