Online Reporter
Wiseman Sibanda [email protected]
Viki yapela tazuwa nekuti bokuku baka behingisa ngano mudiya bana nekwebutjilo. Ngano dzedzi dzotjemela, dzodiya nekwemazwibhato, ludo nehinga nemasimba. Nasi tolinga negumwe gwadzedzi ngano dzake dzihingisiwa nabokuku bekudza bazekulu.
Ngano dzake dzinalubaka gwadzo gwetawugwa. Dzake dzitawugwa kwazo nelubaka gwetjilimo zwidlo zwatjivun’wa zwikapugwa. Nagogu lubaka mihingo inobe yatjibe mihomanana. Mudzimwe mbaka dzegole tawugwa kwengano koyila. Kwagala mayidzo milenje yeBaKalanga.
Kwake kuti kwatjidliwa kuyedzisiwa nayidzo ngano. Banhu baka bezwifalayidza nemizano yetjibanhu netawula ngano. Bana baka betola nhobo dzabo benogala ntome kwakuku ape kwatjibvumigwaniwa kuti lelo hhuba kuna lungano. Kwake kugagwa mutjiwodo kene kun’umba yakuku yabanoyizela.
Ngano dzotangisiwa nekuti “Kwake kulinhu wantolo”. Ikoku kobe kulakidza buwhola gwayeyo ndebo, kuyi yakatikala hongwe dzitji nyolo nemhuka dzitjalebeleka. Banotawuligwa ngano ibo banodabila beti “Kolobedza”. Gozipa lungano ape gutawugwa nenyambi inoziba nehandula whi. Ikoku kothama nebakawhilila bekayibona ndebo nemeho ebulubi.
Ndizo-ke lungano gwanasi goleba nekwewumwe he wakabepo hongwe dzitjahunyika. Kukayi nehhuba lake litjabhuda muzebe yehhowu nagogo lubaka. He whoyu waka enabakadzi babili. Bawhosi kukayi baka benamwana un’ompela kakale ehemewa na he. Ntjentjana waka enabana gumi kakale ediwa kunotjenamisa.
Mwana wabawhosi waka elinsikana alintjetjana kubana bose bahe. Wake ebhakhwa senlanda, edziyila kakale kuli iye unokhwa etjelela bakulu babe vula baligele zwabo. Nekun’ombe ndiye waka elisa koga hazwadzi dzidze dzilipo. Ehinga ejalo waka edla bakuluyi batjidla. Zwimbalo wakabe asina kose nammeyabe ngobe besingadiwe nahe.
Kwakatikala umwe nsi he ekagwala. Dzakadan’wa n’anga dzinozibgwa nelapa kuti dzolapa he. Dzose dzakakon’wa. Kwakakoti kwatjisima nhu wose olobgwa nehhana kuti ntuzi unotjoswaba kukabe neyimwe n’anga yakaloba mafupa ikati bugwele gwahe gwake gungalapiwa nenyoka yake igala mulimwe guwu linohlisa.
He bakadana bana babe baanoda benkadzi ntjetjana kuti bandotola nyoka kudombo yowunlapa. Kwakatanga nembano yaka idiwa kwazo nahe. Nyoka yeyi yakabe izibgwa nezina linoti Nkabayile.
Yakabe ihlisa yeyi nyoka inandebvu dzinohuba pasi nebhalo linopenya setari. Meho ayo akabe alimahabahaba, ifema kupfungayila busi.
Mbano yahe yakabhuda yakalinga kudombo imilika yatuna kunatatayi iti inonohha nayo nyoka. Iswika kudombo yakamba iti “Kwayi ndodana Nkabayile tate banofa, Nkabayile”. Ihandula nyoka newhi gobvu yakati, “Ndika bhuda awutotihha Nkabayile?” Yakandila mbeli mbano yahe iti, “Handingatihhe Nkabayile ngobe tate banofa, Nkabayile”.
Mbisana wakati eyibona ibhuda muguwu nyoka akalobgwa nehana ekadza ekanyila makanyu sen’ombe. Wakatihha ekandowila kanyi etobegwa nenhuzi. Wakapuna moyo he ebona mbano iye iswika yopelekedzewa nenhuzi nyoka isahha. Yakabva yabona kuti mwana wakasenga mapapu nemaboko.
Ndizo kwakatumwa mwana webubili wenkadzi ntjetjana koga nayiye wakahanduka emaama zwe sembudzi yadligwa tjibudzana nemhungubgwe kumapanyana. Waka ati eyibone nyoka ipenyelela nebhalo ibhuda muguwu ekatukutila alobgwa nehana. Wakatihha ekandowila mumakumbo amayi. Bose bana benkadzi ntjetjana bakatumwa setobelelana kwabo bekakon’wa hha nenyoka.
Kutikala kose koku he meya yaka yehaka woneka. Mwana wabawhosi waka ehemewa wakandopfigama mbeli kwahe ekumbila kuti nayiye atumiwe. He wakahandula akalinga ntome eti ngaande koga kuboneka kuti kugalabgwe akupo. Tjakamilika tjisikana gumbo liloba tiko tjakalinga kudombo.
“Kwayi ndoodana Nkabayile tate banofa, Nkabayile”. Umwana wabawhosi edana nyoka. Yakanyalala zwayo nyoka yatjihema ba idan’wa nebana banotihha. Wakahha ekamba kakale nsikana netjiwhana koga nyoka ikanyalala zwayo. Gobupelo newhi lensikana ledziba yakawhakala nyoka iti “Hhati ndingalohha Nkabayile, usike ukahla Nkabayile”
Wakabhuda Nkabayile nsikana ekama. Yakaswika izwipombela munsikana, yezo, elinga kanyi nayo enda emba. Bakatjenama bose bebona tjanana tjisingatiwe nhu tjihha tjakayipipita nyoka. Yakaswika inazwa he. Tjinyolotjo he baka musa n’holo bekatamba tamba sembudzana batjinaya.
Mulungano gogu kunazwidiyo zwinjinji. Kubayisana kwakabe kudiya kuti nlume ape atola gulu (bakadzi banjinji) ababhate nezila yakalizana kudze kusibe nekubengana pan’ha. Goti diya kakale kuti n’hingo nkulu ungatiwa nenhu wagala elingigwa pasi. Tobona nemazwibhato ensikana epfigama mbeli kwatate babe ape elebeleka nabo.
