Tina Victor Malaba
Ntunhu wobuKalanga wakabe ulingigwa pehhugwi mumakole akapinda. Ndisingazibe kuti nasi kungabe kulitjahhulo banhu beyimwe mitunhu betiziba tilibanhu banozwimilidza muna kose kwebhudilila kwetjaba tjedu. Makole akaswika baNali betshipi dzakasiyana takanginilana ndabo kwazo kwabakahhula zwikwele.
Akuna ntunhu wakaba nemahha sewedu muMatabeleland. Zwakahhugwa zwikwele boEmpandeni, boDombodema, boThekwane kuhanganisa boCyrene naboUsher. Ayibokeni bobatategulu bakabona tjedza munginisa bana muzwikwele bakadiya bomme nabobatate.
Kwakabatjinhu tjakanaka tjikabva tjatebegwa muntunhu wose. Bakabepo balapi, badiyi, balimisi nebamwe bakangina muyimwe mihingo yakasiyanasiyana. Bayapo bamwe batjatjila nebakatjitisiya bakahhula zila mhabi. Munkumbulo kohha boPfukani, boDabudabu, boCalistas Ndlovu nabo Isaac Nyathi. Yakahhulika zila koga makole apinda hango yasununguka kwelingika kungatjaba tjedu tjolahikigwa. Bana bontunhu wobuKalanga abatjazwipila kuti bawane zwidiya kuhhele kuti tjaba tjilambe tjibhudilila. Zwikwele zwedu bo zwakazwizibgwa zwidusa bana bakadiyiwa kwakapelela nayizo azwitjawhakala. Mumakole ose towha kubagwa boJohn Tallach, boMzingwane naboMarist Brothers kuHwange muzwikwele zwinobhudilila kwazo. BoThekwane naboMpandeni bahhulo baponi, tjaba tjilahikigwa zwingapa? Ini tjisipo, bana, badiyi, bazwadzi kene yikuti tobona kwele tjinga tjisina bhatsho? Kwele ndezwidiya kwatinowana munayitjo kobhatsha nhu kwazo mubutjilo.
Kuti tjaba tjebuKalanga tjisilahikigwe bana bedu ngabazwipile sekwakatiwa ndebakahha mbeli kwedu, ayimusidzileni nginisa bana muzwikwele. Tose toziba kuti kukulu kwatibgwiliza hule mudiya bana bedu iGoli. Anditolamba kuti Goli ndiyo yabhatsha mumilidza butjilo gwebaKalanga mumakole ose zwinhu zwisingande zwakanaka muhango yeZimbabwe. Tisingakangan’we kuti Goli yakabe ili yebanhu bakon’wa nekwele. Kunogwadza ngwenu whuti bana banamiholo yekwele abatjina kuzwipila mumihingo yekwele beti Goli yakabamilila. Bamwe babo banokumbula kuti kuGoli mari inotjegwa mumiti nemota noswika uwana yakakumilila ungina utshamba mafuta. Abande zwabo kuGoli koga beziba kuti kose kwabanobona banhu behha nako kohingigwa. KuGoli kohakika whalo dzekwele apa usina kuzwidiya kuhhele butjilo gokulemela.
Zwikwele zwapehhugwi zwinjinji ngwenu mubuKalanga gose. Kohakika kuti bazwadzi babhatshe nemilikila pehhugwi benginisa bana muzwikwele. Tisimilile kuti kudze kuhhe bakuhhe bobhatsha kuti zwikwele zwimilike. Ayihakeni kose kungabhatsha zwikwele zwedu kuti bana babhude muzwili bakadiyika kwakapelela. Bazwadzi bebana bamuzwikwele mubuKalanga gose basihle dusa mali dzinohakika muzwikwele. Bobatategulu bakapedza matanga, matula esala esina tjimwe behingila kuti badiye bana babo. Tjaba tjakazwidiya BaKalanga zibani kuti atjitotshambidzilika. Tolahikigwa lubaka gotisiya. Ayilingeni kwatakabva tisimise tjaba tjedu ndenginisa bana muzwikwele. Ndopamha nditi tjaba tjolahikigwa, Goli yatikubadza.
Kalanga Language and Cultural Development Association
[email protected] +263 772 610 726




