admin
Cornelius Luphahla
NGANGIZWE abadala bethi intandane enhle ngumakhothwa ngunina kodwa isimanga yikuthi khathesi sokuthiwa uthango ludla amakhomane ikakhulu ezikolweni. Nanku sikubona ngamehlo kusenziwa ngabaphathi bezikolo ngokudla imali zezikolo kanye lababalisi bezibonela amakhosikazi ebantwaneni besikolo.
Inengi labaphathi bezikolo lisuka likhethe abantu abangenelisiyo ukubala kumbe elizwanana labo libafake kukhomithi yesikolo. Lokhu bakwenza bethembe ukuthi bazabasayinisa bengazi lutho bona bayezithathela imali bazidlele kumbe bantshontshe labo imali yesikolo bengakhulumi njengoba bayabe bengabangane.
Kunje izikolo ezinengi zimi ndawonye ngenxa yokudliwa kwezimali zesikolo sokuze kudala ukuthi abantwana bazonde lokufunda ngoba befundela phandle njalo bengelazitulo zokuhlala. Abanye abantwana kabafundi ngenxa yokuswelakala kwemali yokuhlawula esikolo noma nje kwesinye isikhathi kuyabe kulenhlanganiso ezikhipha imali lezo abaphathi basuka bazidle lezo zimali.
Kuviki ephelileyo izakhamizi zePumula North bezikhala ngodubo oluphosa lufane lalolu ngemva kokuba omunye umphathisikolo wesikolo esikulelilokitshi edle imali yesikolo wabuya njalo wathethisa kabuhlungu abazali ethi kababhadale imali zesikolo kanti wenzela ukudla. Umphathi lo kukhanya ubesexotshe amanye amalunga ekhomithi wasala labakhe abafunayo esenzela ukudla kuhle imali yesikolo.
Ububi lobu obokubulala ikusasa labasakhulayo abenziwa ngabaphathi bezikolo kuphela kodwa benziwa langababalisi. Uthola umbalisi ethandana lomntwana wesikolo okusuka kubenzima ukuthi umntwana uzafunda njani umbalisi emkhangela eginye amathe? Angithi umntwana uzabe esezicabangela indlela obephathwaphathwa ngayo ngumbalisi lo, okusuka kudale ukuthi angaphumeleli ezifundweni zakhe.
Angithi nje emavikini amabili adluleyo kulombalisi wesikolo seNtumbane obesebamba umntwana wesikolo iganyavu? Pho ngumbalisi bani obona ubuntombi emntwaneni wesikolo? Angithi kufana lokuthi abone ubumntombi kumntanakhe?
Ngalokhu ngithi labo abangababalisi abaginya bugwili nxa bekhangela abantwana besikolo kabame umkhuba wabo ngoba babulala ikusasa labantwana. Kusuka kubenzima ukuthi umntwana ale umbalisi ngoba emesaba njalo ethi mhlawumbe uzathola udumo kanti uzidonsela amanzi ngomsele.
Ngikhuluma nje banengi abantwana aboniwa ngababalisi njalo basale egcekeni umbalisi sebuyele kibo. Uthola umntwana oleminyaka engu-15 ewonwe ngumbalisi olabantwana abalingana lalowo mntwana. Kambe engamusa ngaphi yena elemuli yakhe?Ngemva kokuba umbalisi ekwenzile lokhu uhle ale lokuthi umthwalo ngowakhe, uzwa kuthiwa sowantshintshwa sefundisa ngaphingaphi etshiye umntwana sihluku.
Ngakho-ke bantwana vulani amehlo lingafani lenhlanzi ezithiywa ngezikudlayo. Umbalisi ufana lomzali wakho, ngakho nxa ekucela uthando ungathabi ngoba yimihlola, uyabe ekuhlolela udubo empilweni yakho ngakho gijima uyebikela umphathisikolo kumbe omunye umbalisikazi.
Kubabalisi bonke ngithi umntwana wesikolo ngumntanakho ngakho othandana lomntwana wesikolo kufana lokuthi uthandana lomntanakhe. Lokhu kufana xathu lenkukhu enatha amaqanda ayo. Ngakho inkukhu le iyatshiswa umlomo ukuze ingaqhubeki kumbe iyabulawa ngoba ayilakusasa enhle.
Online Reporter