UHLELO: Isibabazo

Siyini isibabazo ngohlelo lwesiNdebele?

Nanku okuchazwa ngabalobi bohlelo lwesiNdebele ngesibabazo; Enkulumeni yethu yensuku ngensuku sasikhulume amazwi aveza imizwa yethu lomumo esikuwo ngaleso sikhathi.

Nxa sisemumweni onjalo sithi siyababaza. Siyababaza ngezizatho ezitshiyeneyo njengokukhuza umhlola, ukutshaywa luvalo, ukuthokoza kakhulu, kumbe ukuba sesizini olukhulu njalonjalo.

Imihlobo yezibabazo
Isibabazo silemihlobo emibili eyaziwayo. Zikhona izibabazo zemvelo ezadabuka lolimi lwesiNdebele, kubekhona ezinye ezakhiwa kwezinye izincezu zenkulumo njengoba sizabona ezigabeni ezilandelayo.

Izibabazo zemvelo silakho ukuzifaka ezibayeni ezihambelana lalokhu okulandelayo:

1. Ezitshengisa ukwethuka: Maye! Maye babo! Hayi bo!

2. Ezitshengisa ukujabula: ngcingci! Halala! Ngcingcikandoyi!

3. Ezokukloloda: watsha! Klibhi! Klolo! Vuka silima!

4. Ezokulwa: mama ngadla! Watsha! Wena!

5. Ezokuncenga: phepha! Mayuyu! Awu bakithi!

6. Ezokumangala: hawu! Yebo! Kanti kunjalo! Abe!

7. Ezokuphika: cha! Hatshi! Hatshi bo! Qha hayi!

8. Ezikhombisa ukuvuma: yebo! Ye! Ehe! Wo!

9. Ezokukhuleka emzini: E-kuhle! Ngekhaya! Sikhulekile! E-Sibanda!

10. Eziqondana lokubiza: Khumalo! Moyo! Bantu! zihlobo!

11 .Ezokubingelela: Sabona! Salibonani!

12. Ezokudana: hayi! nx! o-o!

Izibabazo ezithathelwa kwezinye izincezu zenkulumo
Lo umhlobo wezibabzo usetshenziswa ukubiza loba ukumemeza, kanye lokukhuleka. 1. Nxa umuntu ebizwa ngebizo lakhe: Sisusa unkamisa wakuqala oyisiqalo u-u- Ntombi! Mandla! Zibusiso Jabu! Silakho njalo ukuthi sithi we Themba, we Ntombi!
Sizaqala lapha ngeviki ezayo.