UHLELO: Isibanjalo

Silo Charles Dube
Inkulumo isuke ingabi ngepheleleyo uma singekho isenzo. Isenzo silandisa ngokwenziwa yinhloko yomutsho. Kodwa kuyenzeka ngezinye izikhathi ukuthi umutsho uveze ingqondo epheleleyo singekho isenzo.

Hlolisisa imitsho elandelayo:

1. Umfana uyahamba.
Ihatshi liyagijima.
Intombazana yosa umumbu.
2. Ubaba ngumlimi.
Ngumumbu.
Ihatshi yinyamazana.

Amagama alandelayo kumitsho eku -1 engaphezulu: liyagijima, yosa, yizenzo. Ngalokho –ke imitsho yethu iphelele.

Imitsho eku – 2 layo iphelele kodwa asiziboni izenzo. Amagama: ngumlimi, yinyamazana, ngumumbu, ngamabizo athe ukuguqulwa kancane asesenza umsebenzi wokulandisa.

Esikubona lapha yikuthi amagama ayizilandiso ayimihlobo emibili:

1. Kukhona izenzo.
2. Kukhona incezu zenkulumo ezithize eziguquliweyo ukuze zenze umsebenzi wokulandisa.

Amagama aguquliweyo ukuze enze umsebenzi wokulandisa abizwa kuthiwa yizibanjalo. Yiyo-ke le ingcazelo yesibanjalo.

Izibanjalo zingakhiwa ngalezincezu zenkulumo:

1. Amabizo
2. Izabizwana
3. Izichasiso
4. Izandiso

Ukwakhiwa kwezibanjalo emabizweni

Isigaba Ibizo Isibanjalo
1 umuntu ngumuntu

1a umama ngumama

2 abafazi ngabafazi
2a ogogo ngogogo

3 umlilo ngumlilo

5 ilizwe yilizwe

9 inja yinja