Nkosilathi Sibanda
ABALIMI sebezathola ithuba lokuthi bathengise umumbu, bathole imali yabo khonapho khonapho, kulandela ukuvumelana kwenhlanganiso yeGrain Millers Association of Zimbabwe (GMAZ) leZimbabwe Mercantile Exchange (ZMX).
Isivumelwano lesi, silandela isinqumo esimqoka kuHulumende wakuleli, esokuphakamisa abalimi kuzo zonke indawo, kuhloswe ukuthi kugcinwe isivuno, kugcwaliswe iziphala, abantu basuthe, abalimi babe lempilakahle, bathole ukuhlaliseka.
Inhlanganiso zombili zenze lesi isivumelwano ngoLwesithathu kuviki ephelileyo.
Kuvezwe ukuba abalimi bazaphiwa amandla okuthi bavumelane kuntengo lalabo abathenga umumbu, kungabi lokuqilana, kodwa kube lokuzwisisana phakathi kwabo.
“Senze isivumelwano esizakhulula ngokusemthethweni ukuthengiswa komumbu kuZMX, ezimisele ukuthi ithenge umumbu ozalethwa kuyo, uvela kubalimi.
“Sikhangelele ukuthengiselana okuphezulu kumaviki amabili azayo, lapho inengi labalimi bomumbu elizabisa khona isivuno. Isivumelwano lesi sahluke kakhulu kulokho obekusenzakala eminyakeni edluleyo,” kutsho umgcinisihlalo weGMAZ uDokotela Tafadzwa Musarara, kumbiko owethulwe ngoLwesithathu.
Uqhubeke wathi: “Sibika singathandabuzi ukuba ukuthembela ekuthengeni umumbu kwamanye amazwe kunzima kubhizimusi lenhlelo zethu. Ngakho-ke, kubalulekile ukuthi sithuthukise ukulima kuleli. Sithanda ukwazisa abantu ukuthi kusukela khathesi, kusiyafika ngomnyaka ka-2026, impuphu izabe ikhona.”
UDkt Musarara uthe okuhle ngenguquko ekhona ngokugcwala komumbu kuleli yikuthi ilizwe selizakhululeka nanko ngo-2023 bathola imvumo kuHulumende yokuthi bathenge umumbu, kulandela indlala eyayikhona.
“Ukusebenza kwethu loHulumende kuminyaka eyisikhombisa edluleyo kudale ukuthi kube lobudlelwano obuhle. Kusukela ngo-2019 kuze kube khathesi, iGMAZ lezinye ingatsha ezisebenzisana lazo, ilima umumbu lengqoloyi ngaphansi kwe-contract farming, emhlabathini ongaba yi-800 000 hectares.
“Siyakwamukela ukuthi iKhabhinethi ikhiphe umbiko ngesilinganiso sesivuno somumbu ngesizini yokulima ka-2024/25. Sithanda ukubika ukuba sizimisele ukubhadala wonke umumbu esizawuthenga,” kutsho uDkt Musarara.




