Online Reporter
Ugwalo: Umendo
Olulotshwe NguBarbara C Makhalisa
Isahluko 18, Sikhumbuzo Dabengwa
Liyabingelelwa bafundi ngesikhathi sekhefu kodwa lokhu akutsho ukuba izingwalo kumele zivalwe. Silokhu siqhubeka ngogwalo lwethu Umendo. Kuviki ephelileyo sagqiba izifinqo zezahluko zogwalo lamuhla ke sizakhangela ngokucubungula ke ugwalo lwethu.
Kuyadingakala ukuba umfundi abale lolugwalo ngelihlo lokuhlola insimu, ethalaza nhlangothi zonke ukuze enelise ukuhlaziya, ukuhlahlela ugwalo, ukulucubungula alucuyacuye ngezimpawu zokwenza lokho.
Ukulucuya lokhu angakwenza ebala. Okunye kungadinga akwenze ngokupheleleyo emva kokulugqiba lonke ugwalo. Angiphinde njalo ukuba, umfundi kudinga alubale lonke ugwalo ukuze azwe yonke imfulo yalo.
Umbuzo okhona ngodinga lezozimpawu umfundi afanele azisebenzise ekuhluzeni, ekuhlaziyeni kumbe ekuhlahleleni ugwalo. Zinengi lezo zimpawu kodwa kuhle sicekule ngacezu lunye ngalunye.
a) ISIHLOKO
Kambe nga isihloko sikamlobi sitshoni? Ukusithi lwazi usibuka siletha mbiko bani? Lanxa ugwalo usulugqibile, uphumelele yini umlobi ukuveza lesisihloko. Silufanele ugwalo lesisihloko na? OkaMakhalisa ulethe isihloko
Umendo Lapha uhle uzibuze ukuba uyini wona mendo lo! Ulenkinga kumbe ujuluka saluju.
Ngokuthi klabe kumfanekiso olethwe ngumlobi uhle ufunde kuvaliwe ukuba awuthunyelwa gundwane ngekhosikazi elilensane ezimbili lonina obambe isihlathi, wagungubala lemithwalo.
Kuyacaca- ke bafundi ukuba isihloko siphathiswa langumfanekiso ohamba logwalo. Nxa kusala ukuzwisisa umfundi udlulela phambili ahlole isifinqo sogwalo emuva kwalo nxa umlobi ekhe kancane kokumunyethweyo.
Ngemibuzo engadingi impendulo usala elomfanekiso wengqondo lanxa engakaze alubale lolugwalo umfundi.
b) ISIZINDA SENDAWO LESIKHATHI
Lapha sisuke sidinge ukuba kuyavela ukuba udaba lubunjelwe ngaphi ngokwendawo. Umlobi angaqamba izindawo ezehlukeneyo ekuletheni izehlakalo zogwalo. Umfundi kangaziphumphuthi.
Kungabe kusemakhaya kumbe kube semadolobheni. Umfundi kahambe lazo zibelethe abalingiswa lezizehlakalo.
Lezo ndawo zivezani ngempilo yabalingiswa? Izindawo zilakho ukuletha ukuzwisisa ngcono kogwalo kumfundi.
Isikhathi ugwalo olwalotshwa ngaso, laso siletha ukuzwisisa okungcono nxa kukhangelwa izehlakalo zaleso sikhathi. Umlobi angaletha udaba lwakhe ngezikhathi kusadliwa ngoludala, mhlawumbe kungakabi lozibuse kumbe emva kokuthola uzibuse. Impucuko isikhona na?
Konke lokhu lokunye kungasiza umfundi ukunanzelela ukuhambelana kwezehlakalo lesikhathi. Akufanelanga zixubane.
Kungamangalisa ukuzwa ngemikhuhlane yabo HIV (Aids) ngezikhathi zokulotshwa kwalolugwalo oGugu besaphila impilo leya laboNdaba. Umfundi kudinga azitsho izikhathi zikamlobi ngokulandela izehlakalo ezikugwalo. Kunini lapho obaba ababetshiya amakhosikazi bayesebenza emadolobheni babuyele emakhaya ngempela?
Asiqhubekeni kwelizayo bafundi.
