Pumulani Mpofu
UThabiso Moyo wazalwa ngomnyaka ka-2009 eSouth Africa. Wahlala eSouth Africa waze waba leminyaka eyisithupha, waze wabuya eZimbabwe ngesikhathi umama wakhe ethi bazobona izihlobo. Njengoba kungekho owaziyo ukuthi impilo imphatheleni unina wafika waqala ukugula waze wabhubha. Waphongumtshiya logogo ovele segugile. Into kuphela ayitshiyayo umama kaThabiso Moyo likhadi lesibhedlela eleGoli.
Ngenxa yokuba ukhulu logogo sebegugile abazange benelisa ukuthathela umzukulu wabo uThabiso Moyo incwadi yokuzalwa ngoba vele bengakwazi lokuthi benzeni njengoba uThabiso Moyo wazalelwa eSouth Africa.
Ugogo wathi esenanzelela ukuthi umzukulu wakhe kufanele aye esikolo wasesiyadinga indawo bamazisa ukuba umntwana nxa engela ncwadi yokuzalwa kunzima ukuba labo bamthathe njengoba ugogo wayesaziwa wachaza udaba lwakhe basebemvumela bamlayela lokuba aye eTrinity ukuze enelise ukuthola usizo mayelana lokuba umntwana uthathelwa njani incwadi loba ezalelwe phandle kwelizwe.
Bafika babachasisela ukuba umntwana ozelwe eSouth Africa engelancwadi yokuhamba ubonakala njenge-boarder jumper ngomthetho we-imigration. Lokhu kusitsho ukuba kwakumele babhadale i$5 emapholiseni eyokubuya lomntwana ngokungekho emthethweni bevuma icala labo, le$50 (external birth registration) yokuthatha incwadi yokuzalwa eZimbabwe. Imali ibhadalwa kuphela yilabo abazalelwa ngaphandle kwelizwe. Abazalelwa kuleli babhadala $2 lakho nxa umntwana eseleminyaka eyisithupha kusiya phambili.
Babazisa ukuthi amaphepha afunakalayo phezu kwemali leyi likhadi lomntwana lesibhedlela eliyilo elizatshengisa ukuba umntwana wazalelwa eSouth Africa, njengoba umama ka-Thabiso Moyo waye bhubhile kwakufuneka incwadi yokufa.
Nxa kuyikuthi unina womntwana ubesebenzisa elinye ibizo eseSouth Africa kuyabe kumele kube lobufakazi bokuthi ngumuntu oyedwa nje kodwa obesebenzisa amabizo atshiyeneyo. Ugogo lokhulu bakaThabiso bayenelisa ukumthathisa umzukulu wabo incwadi yokuzalwa ngoba bengabazali bakanina kaThabiso Moyo kodwa kuyabe kumele kube lobufakazi bokuba ngeqiniso uThabiso Moyo ngumzukulu wabo.
Abazali bayakhuthazwa ukuba bathathisele abantwana incwadi zokuzalwa masinya, umthetho weZimbabwe lawo uyatsho ukuba umzali kumele athathisele umntwana incwadi yokuzalwa engakafikisi amaviki ayisithupha ezelwe.
Lokhu kwenzelwa ukuba kungabi lokuhluphayo abantwana bekhula ngoba umntwana kenelisi ukuya eskolo engelancwadi yokuzalwa.
Lanxa abantu besuka elizweni besiyadinga imisebenzi kwamanye amazwe kuqakathekile ukuba basuke bebonile ukuba abantwana balamaphepha ayeneleyo ukuze benelise ukufunda.
Njalo bayaxwayiswa abazali ukuba nxa bethe babelethela abantwana kwemanye ilizwe babathathise njalo incwadi ukwenzela ukuba abantwana benelise ukubazazi ukuba bangobani njalo bangene esikolo ngesikhathi ngoba kulilungelo lumntwana.
Kasihlanganeni njalo kuviki elizayo.
Umlobi utholakala kukheli ethi [email protected] loba kunombolo ezithi 0773195055




