Siphathokuhle Ngulube
Salibonani bafundi. Ngithemba liqhuba kuhle ezifundweni zenu. Siyaqhubeka ngezinganekwana zethu. Lamhla sizaxoxa kakhulu ngokwethiwa kwazo izinganekwana. Kanti bezisethiwa ngobani? Bezisethiwa nini? Izinganekwana bezisethiwa ngogogo, ebusuku, ngezikhathi zantambama abantu sebeqedile imisebenzi sebethe gwaqa emlilweni, ingxoxo zisitsha. Kungani bezisethiwa ngogogo? Bezisethiwa ngogogo ngoba yibo akade bengabangane labazukulu njalo bebechitha isikhathi esinengi labo.
Okunye njalo yikuthi ugogo ubevele elomlandu wokulaya lokukhulisa abazukulu bakhe ngendlela eqondileyo izolo. Lezo zinganekwana ke bezisebenza lowo msebenzi ngoba ugogo ubengamane akhethe nje inganekwana kodwa ubesetha elenjongo yokufundisa abantwana ngolutho oluthile. Bezisakhiwa lapha izimilo zabalingiswa. Okunye njalo yikuthi ugogo ubelaso isineke sokuxoxa labazukulu kuhlekwe kubemnandi. Ekwetheni lapha ugogo ubelendlela yakhe yokuhuga abazukulu.
Okokuqala ubekhetha inganekwana emnandi nsuku zonke, ubengakhethi nje kodwa ubedinga ayibonayo ukuthi izakholisisa abantwana futhi itshiye isifundo esithile. Ugogo ubethi nxa esetha asebenzise izitho zomzimba ezinjengezandla, inyawo, ikhanda ukuze abafundi bakholise. Nxa bekuyinganekwana elengoma, ugogo ubesukuma agide azitshile hawu abafundi bakholise.
Singakhangela inganekwana leyana ekhuluma ngotshwala obaphekelwa amazimu,ugogo wayengahlabela agide njengawo amazimu, abafundi bathabe okumangalisayo.
Okunye njalo ugogo ubengasebenzisa izandla zakhe ukuchaza okunengi kunganekwane. Nxa ekhuluma ngokuthi amazimu ayelomuzi omkhulu, ubengavula izandla zakhe atshengise lobobukhulu. Ikhanda likagogo lalo lingasebenza futhi kwezinye izinganekwana.
Kwezinye indawo angalitshekisa, kweyinye indawo aligqekuze, kwesinye njalo alikhangelise phansi ukuveza okuthile. Phela nxa ugogo etshengisa abantwana ngalo ikhandakazi lelo, basuka bajabule okumangalisayo. Ugogo njalo angahlabela ingoma esithi ibihlatshelwa nguMvundla, ngobuncane bakhe usengahlabela ngelizwi elincane ngoba phela laye uMvundla umncane ngakho ugogo uyanciphisa ilizwi lakhe libe lincane hawu kubachelesise abantwana.
Okunye njalo obekusenziwa ngugogo ubethi nxa ekhuluma ngezinyamazana ezinjengaboSilwane, ubesenza ilizwi lakhe libe lebhonga ngoba phela angithi isilwane yinyamazana eyethusayo lapho efika khona zonke izinyamazana ziyanyamalala. Lokhu bekunika inganekwana isisindo kakhulu. Bekusenza bakholise baze bangathi bayasibona lesi silwane. Okunye njalo ugogo ubesebenzisa amehlo akhe awaguquguqule ukutshengisa izehlakalo ezitshiyeneyo. Zingaba yizehlakalo zokuthaba, zokudana lokunye okunengi nengi.
Okunye njalo ugogo ubengaphongukhetha nje amabizo abalingiswa engacabanganga, ubekhetha amabizo azakholisisa abantwana okutsho ukuthi ayabe engamabizo ahlekisayo. Abantwana bebethanda kakhulu izinganekwana zezinyamazana okade kusenza ukuba bakholise ngoba phela izinyamazana lezi bezisenza njengabantu okade kumangalisa abantwana. Okunye njalo ugogo ubekhetha ulimi olumnandi njalo olulula ukuze okhekhe bazwe kuhle konke akutshoyo, phela lukhona ulimi lwabo vele abaluthandayo.
Lokhu bekusenza ukuthi labo abantwana bayibambe babezazi bacine labo sebezixoxa bodwa ngesikhathi zokuzilibazisa. Kuzinganekwana ezilengoma, ugogo ubefundisa abantwana ingoma bacine ke sebehlabela bonke labafundi.
Kwesinye isikhathi bekukhethwa oyedwa ozaqalisela abanye abafundi ingoma abanye bavume. Inganekwana le ayiphumi engqondweni yabantwan ngenxa yengoma yonale. Okunye njalo ugogo ubejonga ukufundisa abantwana ngesiko elithile kuzinganekwana ezithile.
Isiko lokuthathana ngelinye ebeliyandile kuzinganekwana zikagogo ngoba ejonge ukuba nxa sebefika kuleso sibanga bakwazi ukwenza okuqondileyo. Izenzo ezimbi ezinjengobusela, ubuqili, umhawu, ukudelela abadala, ukungalaleli izixwayiso bezigcizelelwa kakhulu ngugogo kuzinganekwana zakhe. Ngalokho ke ugogo ubeqakathekile kakhulu esizweni saMaNdebele. Lokhu bekusenza intsha ikhule isendleleni eyiyo. Asihlanganeni ngeviki ezayo.




