Mbulelo Mpofu
INGABE umculo ungawuvala yini umbango omdala?
Umculi we-Jazz exubene lomculo wakudala (Afro-classic), uMkhiwa Omhle, uzinikele kumizamo engaguqula isimo somculo i-Tshibilika – ngokuhlanganisa kabusha abahlabeleli be-Ndolwane Super Sounds, uMartin “The Big Boss” Sibanda noCharles Ndebele.
UMkhiwa Omhle, obizo lakhe langempela linguZibusiso Sobrique’nt Ncube, usebenzisa ingoma yakhe entsha ethi, “Okuhlul’amadoda Kuyabikwa” ukwenza isicelo esithinta inhliziyo kubahlabeleli bakudala beqembu iNdolwane, ukuba bakhohlwe okwedlule futhi bacabangele ukubuyela ekwenzeni umculo ndawonye.
Isihloko sale ngoma sitsho ukuthi uma izindaba sezinzima kakhulu, sekuyisikhathi sokuthi umuntu abonisane labanye amadoda – kanti uMkhiwa Omhle ukholelwa ukuthi mhlawumbe sekuyisikhathi sokuthi uSibanda loNdebele bakhulumisane.
I-Ndolwane Super Sounds yahlukana ngo-2011, kwathi uNdebele wasungula i-Ndolwane Super Sounds Amangwe Part 1, kanti uSibanda yena waqhubeka lokuba yingxenye ye-Ndolwane Super Sounds yakuqala.
Lakuba kungekho hlangothi olwaveza obala ukuthi ukungezwani kwakuyimbangela yokuhlukana kwabo, lokhu kuhlukana kwaphetha isigaba esibalulekile kumbali yomculo we-Tshibilika.
Manje, sekudlule iminyaka engaphezu kwetshumi, uMkhiwa Omhle ufuna lezi zinkunzi ezimbili ziphinde zisebenze ndawonye emculweni.
Okumangalisayo ngalokhu? Akakaze akhulumisane labo kabanzi ngaloludaba.
“Angikaze ngikhulume labo (uMartin Sibanda noCharles Ndebele) ubuso lobuso, kodwa bayayazi ingoma futhi bayazi ngayo,” kutsho yena.
Kuyiqiniso ukuthi umculo uyazikhulumela! Kulokuba akhethe uhlangothi noma ahlaziye izizathu zokuhlukana, uMkhiwa Omhle ukhethe ukusebenzisa umculo, elethemba lokuthi ingoma yakhe ingavula umnyango obukade uvaliwe iminyaka eminingi.
Kodwa-ke, kulomculi, lokhu akukhona nje ukukhumbula izikhathi zakudala. Kumayelana lokulondoloza ifa lomculo weTshibilika.
Uhambo lwakhe lomculo luthunganyelwe kakhulu ngongqondongqondo bomculo ababuya phambi kwakhe. Iqoqo lakhe lama-albhamu amathathu – Golide (2023), Intothoviyane (2024) kanye lo-Ngokuntulo (2026) – litshengisa ukuxhumana okujulileyo lamagugu omculo eMatabeleland.
I-albhamu yakhe yokuqala, i-Golide, yaqanjwa ngesibongo sengcitshi emculweni uLovemore Majaivana, futhi yaba yindlela yokuhlonipha lesi sikhulu somculo.
Umsebenzi wakhe i-Ngokuntulo, ungena ngokujulileyo emasikweni lasempilweni yansuku zonke.
“Ingoma ethi ‘Ngokuntulo’ igxile kakhulu esikweni futhi ilamasiko ajulileyo aseMatabeleland esikhumbuza umuntu ngoLovemore Majaivana kanye neThe Jobs Combination, kanye loFanyana Dube, singakhohlwa loGeorge Sibanda owayeyinkunzi emculweni. Igxile kakhulu empilweni yomuntu leyomphakathi, ikhuza, incenga futhi ifundisa,” kutsho yena.
Futhi umbono wakhe uqondile: umculo kufanele wenze okungaphezu kokujabulisa nje kuphela.
“Sihlale sigxile ezimpilweni zansuku zonke kanye lokuzenza zibe ngcono,” kusho uMkhiwa Omhle.
Lowo mbono waqiniswa yikusebenzisana kwakhe muva nje lomculi ongumakad’ebona, uJeys Marabini, engomeni ethi, “Izidakamizwa.”
UMkhiwa Omhle uchaza ukusebenza loMarabini njengesibusiso, encoma ukuthobeka kwalo mculi kanye lokuzimisela kwakhe ukwamukela abaculi abasebatsha.
“UJeys uyingcitshi, futhi ukusondela kwakhe kimi bekuyisibusiso; lakuba esemdala kodwa uthobekile kakhulu, uvuthiwe futhi uyakwazi ukwamukela izeluleko. Kimina, uJeys uyisikhondlakhondla esilandelayo saseBulawayo.”
Ku-Mkhiwa Omhle, lokhu kusebenzisana phakathi kwezizukulwane ezahlukene kuyibufakazi bokuthi ingcitshi zomculo labasacathulayo bangasebenza ndawonye kulokuba bancintisane.
Ngakho-ke, umkhankaso wakho wokuhlanganisa kabusha i-Ndolwane uyingxenye yombono omkhulu – ukuxhumanisa kabusha imbalo yomculo wase-Matabeleland lesimo sawo sakathesi.
Lakuba umculo wakhe umyise ngale kwemingcele yase-Zimbabwe, okuhlanganisa lokucula emcimbini wokuqala we-Afro Music Festival eGoli, izimpande zakhe zobuciko zisagxile ngokqinile e-Matabeleland.
Lo mculi, owazalelwa eMbomanzi eLower Gwelo wakhulela eMakhandeni koBulawayo, uthatha ugqozi olukhulu kufa lakhe lesiko.
Akukaziwa ukuthi uSibanda noNdebele bazosabela yini kulolubizo.
Okwakathesi, uMkhiwa Omhle usebeke ibhola enkundleni yabo. Ingoma siphumile.
Manje, sekuyithuba labo lokucula ivesi elilandelayo.



