MAHLABEZULU! Lamuhla sidibana siseLupane. Uma indawo isesekhona kukhasi lendatshana zikaWatsha tsotsi, eyalamuhla le sizayiphetha sesiseFolosi. Uhambo lwethu lunye bakwethu. Yikulicebisa ngendaba zakoCALA lomzali wakhe uSigilamkhuba. Phela sifisa ukuba sonke, sihlale ngokuthula ezigabeni zethu, sithuthuke lokuphumelela kungekho okhala ngomunye. Pho wena sigilamkhubandini uthembeni?
Kundatshana yethu edluleyo lapho abesifazana beCID abebecela khona uthando emadodeni bekhuthaza abanye babo abesifazana ukuba imizi/imitshado idinga ukubekezela, ukuzehlisa kumyeni wakho (hatshi ukugqilazisa lokukhonyela indoda); sicebisane njalo ngodaba lokugcina ama-serial number efoni zethu. Inombolo le itholakala ngokuhlaba u “*#06#”. Zikhona ezinye ifoni ezilenombolo ezimbili, kumele zilotshwe phansi njalo zigcinwe zombili. Sithe thina, abathengisa ama-airtime, kabagcine ama-batch numbers amakhadi abo lazo zonke ezinye impawu zawo. Kuliqiniso mahlabezulu ukuba konke lokhu kuyibufakazi obuqotho obuphathisa amapholisa ekuzingeleni o“tsotsi.”
Abacuphi beLupane bakhuthaza abasebenza ku-EcoCash/Telecash le-One Wallet, “amabhanga” ethu amatsha la kumbe imbilaphi ‘‘ovedina’’ abakubomakhalekhukhwini laba abasiphathisa ukugcina, ukuthumeza lokuthatha imali, bethi qaphelani okulandelayo;
– Ungakenzi lutho kulowomsebenzi wakho, cela isithupha somuntu ofuna ukuphathiswa nguwe, esakoMsitheli (National ID), sihlolisise ubheke lobuso bomnini waso, ibizo elilotshwe kuso lelizaphuma kumakhalemkhukhwini wakho, isandla (signature) laleso esizalotshwa ebhukwini lakho.
– Uma umuntu efuna ukubeka imali (cash-in), ihlolisise leyomali usebenzisa umtshina (detector), nxa ungelawo lowomtshina uthenge ukuze uvikele ubuqili bokusetshenziselwa imali yamaphepha (counterfeits).
– Loba konke okwenzakala ekuthatheni, ekwamukeleni lasekubekweni kwemali njengalokho okudingwa yiEconet, Telecel leNetOne, ngokufaneleyo. Kuqakathekile lokho bakwethu kusiza lina lathi kanye lomphakathi wonke ngoba kuyibufakazi obuqotho lapho sokube lobuqili kumbe ukwebiwa kwemali emsebenzini wakho.
– Lapho kulomuntu ozenza ofuna ukuthatha imali kumbe ukubeka kodwa abesesuka engakenzi lutho, mhlawumbe aphinde aphenduke njalo; akusocala ukumsolela lowomuntu ngoba phela akwenzayo kuvele kuyasolisa. Inengi lamaqili lisuke likope inombolo zabomakhalekhukhwini, ezesithupha kunye le-PIN number ngokwayo. Yikho sixwayisana ukuba nxa kulomuntu owenza okusolisayo, siphange simnanzelele kungaze kwahlupha uma esefunakala kumbe sesimdinga.
Abacuphi beCID Lupane bakhuthaza umphakathi wonke jikelele ukuba ubikele amapholisa aseduzane labo, konke okwenzakala lapho abahlala khona kungakhathalekile ukuthi yindaba bani kumbe ilicala bani — ohluzayo ngumpholisa. Abafuna ukuzwa okunengi ngabacuphi beLupane, thintani uDetective Constable Moyo kunombolo zakhe zikamakhalekhukhwini u-0712948654 kumbe ku-(0389) 585. Imbiko yonke leyo bakwethu imqoka ngoba lapho abacuphi sebehlezi phansi beyihluza yonke leyomibiko yenu, kuphuma imicijo lemikhonto kunye lenhlamvu zenkafulakufa zohlonzi lwaphezulu okokuthi akula ngitsho loyedwa “utsotsi’’ osalayo, bayatsha kuphela!
Uzulu weLupane laye uphose elakhe ekhuthaza abanye abavela kulowomango egcizelela ukuba kuhle ukuphosela imbiko yethu kumabhokisi eZRP CID afana lelisemthethwandaba walelodolobho eLupane Magistrates’ Court. Uthe akukhathalekile ukuba umlobi walowombiko ulobe igama lakhe kumbe inombolo zakhe na kumbe hatshi. Leyo mibiko ithunyezwa, yanyukelwe isetshenziswe, kungazakali ukuba ivele kubani. Umlobi wayo nguZulu nje kuphela qha! Kulilungelo likazulu ukuphathisana lamapholisa bengaziwa ukuze bavikeleke. Ngokunjalo, khululekani bakwethu ukusebenzisa inombolo esilipha zona, ezencingo lezeWhatsApp kunye lamabhokisi la esilichasisela wona. Amalunga omanyano weCID lozulu aweCrime Consultative Committee (CCC) yeCID Lupane athembise ukubethela amabhokisi (suggestion boxes) okwamukela imbiko kazulu kundawana zonke ezifikela uzulu ezinjengasemavinkilini lamanye amabhizimusi anjalo.
Kwezokugqekezwa lokutshontshwa kwempahla, iLupane ithi izimisele ukukhuthazana lomphakathi wonke ukuba kungalalwa obukabhuka njalo abantu kumele bavale amafasitela ezindlu zabo nxa sebesiyalala. Izivalo kazihluthulelwe njalo tshiyani omunye umuntu uma lisethekelela endaweni ezikhatshana. Ukubikela umakhelwane ukuba uzaphuma kumbe ukuvakatsha okwesikhathi esithile lakho kuhle ngoba umakhelwane nguye unogada wakho. Linkuthazo sizayigcizelela njalonje emphakathini sijonge ukuqinisa ubuhlobo lokubambana ngokwakhelana kwethu ukuze singangenelwa ngo“tsotsi.” Ngithemba lisakhumbula ngilazisa ngesitsho sabokhokho esithi zonelwa mvunye. Pho-ke, singenqabela ukudalwa kwamacala ezigabeni zethu, ngokwakhelana kwethu, silakho ukwaziwa ngobuhle hatshi ngamacala.
Uma sikhuluma ngokwaziwa ngamacala, silusizi ngoba emkhankasweni weLupane lo esiwuphethe lapha, kuvele ukuba amacala okubulalana ayala ukuphela kulowomango. Akukuhle-ke lokho. Kusenjalo, izakhamizi zeLupane zona zithe zizimisele ukuphungula ingxabano lendwetshu eziqhamuka ematshwaleni. Zithembise ukuphathisana lamapholisa ukuxwayisa abantu ngobubi bokuthwala ingqamu, induku, amahloka lezinye izikhali ezinjalo phakathi komphakathi ngoba kuyizo izikhali ezicina zisetshenziswa ukugongoda abanye abantu! Oooooh, kunzima bakwethu, eFolosi sokusuke kwabakude kakhulu laseLupane. Kungaselani, umgwaqo munye sizafika kuphela. Siyabonga ngosekelo lwenu bakwethu ngoba lamuhla sixwayisane singesimapholisa wodwa kodwa lozulu ngokwakhe. Silitshayela ihlombe mahlabezulu, lingadinwa lakusasa. Sidibane kwelizayo sesise Victoria Falls.
Thumelani imibono yenu kunombolo ye WhatsApp u – 0783185092 kumbe ebulenjini ku — [email protected] /[email protected] / [email protected]




